วิทยานิพนธ์(อ.ด.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2548

วิทยานิพนธ์นี้มุ่งศึกษากระบวนการกำหนดนโยบายการพัฒนาภาคตะวันออกเฉียงเหนือของรัฐบาล ไทยระหว่าง พ.ศ. 2494-2519 ผลการศึกษาพบว่า นโยบายการพัฒนาภาคตะวันออกเฉียงเหนือของ รัฐบาลไทยระหว่าง พ.ศ. 2494-2519 ก่อตัวและดำเนินการจากบริบทในสังคมได้แก่ การเมือง การปกครอง การต่างประเทศ เศรษฐกิจและทุพภิกขภัย สถาบันที่มีบทบาทในการกำหนดและสะท้อน ผลการดำเนินนโยบายการพัฒนาของรัฐบาลคือสถาบันรัฐสภา โดยเฉพาะบทบาทสมาชิกสภา ผู้แทนราษฎรภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ในระยะต่างๆ 3 ระยะ ได้แก่ ระยะ พ.ศ. 2495-2501 ได้นำ เสนอปัญหา สะท้อนผลการดำเนินงานและให้ข้อเสนอแนะต่อรัฐบาลด้านการศึกษา ปัญหาทุพภิกขภัย ที่เกิดจากลักษณะของที่ตั้งและภูมิศาสตร์ของภาค ส่งผลให้การเพาะปลูกข้าวและพืชไร่ไม่ได้ผล, ระยะ พ.ศ. 2512 และพ.ศ. 2514 ได้เสนอปัญหา สะท้อนผลการดำเนิน และข้อเสนอแนะต่อรัฐบาล ด้านความมั่นคงทางการเมืองระหว่างประเทศในภูมิภาคอินโดจีน ปัญหาทุพภิกขภัย ปัญหาจาก โครงการพัฒนาของรัฐบาล และระยะ พ.ศ. 2518-2519 ปัญหาสำคัญที่เสนอคือการแก้ปัญหาภัย คอมมิวนิสต์ของรัฐบาลที่ส่งทหาร เจ้าหน้าที่รัฐเข้าไปพัฒนาพื้นที่เป้าหมาย แต่ทหาร และเจ้าหน้าที่รัฐ กลับทำให้ประชาชนเดือดร้อน ปัญหาสำคัญที่เสนอรองลงมา คือ ปัญหาจากการดำเนินโครงการ พัฒนาชลประทาน ซึ่งยังคงสร้างความเดือดร้อนให้แก่ประชาชน องค์กรของรัฐที่มีบทบาทในการ กำหนดและดำเนินนโยบายการพัฒนามี 2 ระยะ คือ ระยะก่อนการวางแผนพัฒนาเศรษฐกิจแห่งชาติ พ.ศ. 2494-2503 คือกระทรวงมหาดไทย กระทรวงกลาโหม กระทรวงเกษตร และกระทรวงศึกษาธิการ ร่วมกับองค์กร STEM และ JUSMAG กำหนดนโยบายโดยมีนัยยะทางการเมืองภายในอันสัมพันธ์กับ ปัญหาความมั่นคงทางการเมืองระหว่างประเทศในภูมิภาคอินโดจีนเป็นสำคัญ โครงการพัฒนา ส่วนใหญ่มุ่งเตรียมการต่อต้านภัยคอมมิวนิสต์ในเวียดนามเหนือและลาว มิได้มุ่งพัฒนาเพื่อแก้ไข สภาพเศรษฐกิจอันมาจากสภาพที่ตั้งและภูมิศาสตร์ของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และระยะการวาง แผนพัฒนาภาคตะวันออกเฉียงเหนือ พ.ศ. 2504-2519 องค์กรของรัฐที่สำคัญ คือสภาพัฒนาการ เศรษฐกิจแห่งชาติ คณะกรรมการพัฒนาภาคตะวันออกเฉียงเหนือ สำนักนายกรัฐมนตรี กระทรวง มหาดไทย กระทรวงกลาโหม กระทรวงอุตสาหกรรม กระทรวงเศรษฐการ กระทรวงพัฒนาการ แห่งชาติ สภาความมั่นคงแห่งชาติ องค์กรเหล่านี้ปรับเปลี่ยนการกำหนดนโยบายการพัฒนา ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ โดยเน้นด้านเศรษฐกิจเป็นสำคัญ พร้อมกับการพัฒนาเพื่อต่อต้านภัย คอมมิวนิสต์ในภูมิภาคอินโดจีน อันเป็นผลจากความสัมพันธ์ระหว่างรัฐบายไทยกับสหรัฐอเมริกา การดำเนินนโยบายดังกล่าวส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจแบบยังชีพไปสู่เศรษฐกิจการค้าทุนนิยม ขณะเดียวกันโครงการพัฒนาชลประทานเพื่อแก้ปัญหาทุพภิกขภัยยังไม่ประสบผล การดำเนินนโยบายดังกล่าวส่งผลให้สัมพันธภาพของประชาชนในท้องถิ่น โดยเฉพาะชาวนาชาวไร่ต้องพึ่งพาพ่อค้ามากขึ้น โดยการกู้ยืมเงินและอพยพแรงงานในต่างถิ่น