วิทยานิพนธ์ (นศ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2548

ศึกษา 1) กระบวนการทำข่าวและรูปแบบการนำเสนอข่าวคนไร้สัญชาติ ของกลุ่มนักข่าวที่มีบทบาทในกรณีบุคคลไร้สัญชาติ โดยการสัมภาษณ์เชิงลึกนักข่าวที่ให้ความสำคัญกับกรณีบุคคลไร้สัญชาติ 2) วิเคราะห์รูปแบบและปัจจัยที่สนับสนุนหรือเป็นอุปสรรคต่อการสร้างเครือข่ายนักข่าว เพื่อให้สามารถแสดงบทบาทเป็นผู้สร้างองค์ความรู้เรื่องคนไร้สัญชาติ ประกอบด้วยอะไรบ้าง ทั้งในส่วนของฝ่ายข่าวและฝ่ายแหล่งข่าว ซึ่งมีทั้งหน่วยงานภาครัฐและกลุ่มบุคคลไร้สัญชาติ 3) วิเคราะห์ว่านักข่าวควรมีบทบาทอย่างไร ในการผลักดันให้การแก้ปัญหาคนไร้สัญชาติปรากฏเป็นนโยบายสาธารณะ โดยใช้กรอบแนวคิดเรื่องสื่อเพื่อประชาสังคมและแนวคิดเรื่องการระดมความร่วมมือ มาวิเคราะห์บทบาทขับเคลื่อนนโยบายสาธารณะ ผลการวิจัยพบว่า 1) นักข่าวส่วนใหญ่แสดงบทบาทใน 4 ประเด็นหลักคือ สื่อสารเพื่อปรับทัศนคติของบุคคลไร้สัญชาติ ให้เรียนรู้เรื่องสัญชาติกับปัญหาของตนเอง ปรับทัศนคติของคนในสังคมเพื่อชี้ให้เห็นความเป็นมนุษย์ของบุคคลไร้สัญชาติ เพื่อกระตุ้นเตือนการทำงานของภาครัฐ เรียกร้องให้ทุกฝ่ายเห็นความสำคัญ และหาทางออกของปัญหาร่วมกันของเครือข่าย 2) รูปแบบเครือข่ายนักข่าวเป็นเครือข่าย ที่ถูกพัฒนาต่อจากเครือข่ายการทำงานในการแก้ไขปัญหาบุคคลไร้สัญชาติและทำงานร่วมกัน รวมถึงพยายามสร้างเครือข่ายของนักข่าวเอง โดยใช้สายสัมพันธ์ส่วนตัวกับเพื่อนนักข่าวต่างสื่อ เพื่อให้สามารถสื่อสารได้ในวงกว้าง ปัจจัยที่สนับสนุนต่อการสร้างเครือข่ายนักข่าวคือ ความร่วมมือจากสื่อในสังกัดอื่นในการช่วยสร้างกระแสของสังคม ความไว้วางใจของแหล่งข่าวที่มีต่อนักข่าวในการร่วมมือแก้ไขปัญหาบุคคลไร้สัญชาติ ปัจจัยที่เป็นอุปสรรคต่อการสร้างเครือข่ายนักข่าวคือ นักข่าวไม่มั่นใจว่าอาจตกเป็นเครื่องมือขององค์กรใดองค์กรหนึ่ง และการกระจุกตัวของเครือข่ายอยู่กับสื่อมวลชนเพียงไม่กี่คน ทำให้เครือข่ายสื่อมวลชนและประเด็นข่าวไม่ขยายตัวออกไป 3) การปรับเปลี่ยนบทบาทของนักข่าวคือนักข่าวควรคำนึงถึงคนด้อยโอกาสในสังคม ไม่ใช่เฉพาะคนดัง ควรจะนำเสนอความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับสาเหตุของความไร้สัญชาติ สื่อสารโดยตรงกับบุคคลไร้สัญชาติ เพื่อให้บุคคลไร้สัญชาติลุกขึ้นแก้ไขปัญหาด้วยตนเอง คำนึงถึงความเป็นจริงมากกว่าความเป็นกลาง ควรลงพื้นที่เพื่อลงไปสัมผัสกับวิถีชีวิตเพื่อสร้างความเข้าใจ คำนึงถึงความจำเป็นของการมีพื้นฐานความรู้ด้านสิทธิมนุษยชน มีความรู้ความเข้าใจในกฎหมาย ประวัติศาสตร์ของคนไร้สัญชาติ