การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเพื่อประเมินสถานการณ์ หมู่บ้าน 6 หมู่บ้านและโรงเรียน 3 โรงเรียนในเขตเทศบาลตำบลชมพู อำเภอเมือง จังหวัดลำปาง ได้แก่ หมู่บ้านฟ่อน – บ้านห้วยหลอ หมูบ้านต้า หมู่บ้านชมพู – บ้านจอมเมือง หมู่บ้านลำปางกลาง หมู่บ้านศาลาดอน หมู่บ้านหนองยาง โรงเรียนชุมชนบ้านฟ้อนวิทยา โรงเรียนบ้านศาลาดอน และโรงเรียนบ้านหนองยาง ในการเรียนรู้และการทำงานร่วมกับเกี่ยวกับกระบวนการสืบทอดภูมิปัญญาชาวบ้านวงปี่พาทย์พื้นเมือง มีวัตถุประสงค์เพื่อรวบรวมองค์ความรู้วงปี่พาทย์พื้นเมือง เพื่อศึกษาปัญหาความต้องการและปัจจัยอื่นที่เกี่ยวข้องกับการสืบทอดภูมิปัญญาชาวบ้านวงปี่พาทย์พื้นเมือง เพื่อศึกษาปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการประเมินศักยภาพของชุมชน เพื่อศึกษาบทบาทและความร่วมมือระหว่างโรงเรียนกับชุมชนในการอนุรักษ์และพัฒนากระบวนการสืบทอดองค์ความรู้วงปี่พาทย์พื้นเมือง โดยใช้การวิจัยปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม ผลจากการวิจัยพบว่า วงปี่พาทย์พื้นเมืองเป็นวงดนตรีเก่าแก่คู่ล้านนา เดิมเรียกว่าวงพาทย์ หรือพาทฆ้อง วงพาทย์ประกอบด้วยเครื่องดนตรี ฆ้องวง แน(ปี่) ตระโพนมอญ ฉิ่ง ฉาบ ต่อมาได้มีเครื่องดนตรีจากภาคกลางเข้าไปผสมได้แก่ ระนาดเอก ระนาดทุ้ม จึงเรียกว่าวงปี่พาทย์พื้นเมือง ชาวบ้านเรียกว่าวงป้าดหรือวงทึ่งทึง วงปี่พาทย์พื้นเมืองยังคงมีความสำคัญในพิธีกรรมงานศพของชาวบ้าน ปัจจุบันวงดนตรีมีจำนวนวงลดลงอย่างรวดเร็ว จนอาจกล่าวได้ว่าวงปี่พาทย์พื้นเมืองมีลู่ทางที่จะสูญหายไปจากชุมชนอย่างแน่นอน เพราะไม่มีผู้สืบทอดองค์ความรู้ ปัจจัยสำคัญที่จะทำให้วงปี่พาทย์ล่มสลายคือภาวะเศรษฐกิจของชุมชน กล่าวคือการจ้างวงปี่พาทย์พื้นเมืองไปบรรเลงในพิธีกรรมงานศพแต่ละครั้งต้องเสียค่าใช้จ่ายสูง ในขณะเดียวกันนักดนตรีกับมีรายได้เฉลี่ยต่อเดือนไม่เพียงพอแก่การยังชีพ จึงทำให้คนรุ่นใหม่ไม่สนใจจะมีอาชีพเป็นนักดนตรีหรือที่เป็นอยู่แล้วก็หันเหไปประกอบอาชีพที่ให้ค่าตอบแทนสูงกว่า ปัจจุบันใน 6 หมู่บ้าน เหลือวงดนตรีเพียง 1 วงคือ วง ส. บันเทิงศิลป์บ้านฟ่อน และกำลังอยู่ในสภาพที่กำลังจะยุบวง ในด้านการอนุรักษ์วงปี่พาทย์พื้นเมือง ชุมชนและโรงเรียนยังขาดความคิดริเริ่มที่จะอนุรักษ์เพราะชุมชนและโรงเรียนไม่มีข้อมูลเกี่ยวกับวงปี่พาทย์พื้นเมือง ต่อเมื่อชุมชนและโรงเรียนได้รับทราบข้อเท็จจริงโดยเฉพาะอย่างยิ่งเกี่ยวกับสถานภาพของวงปี่พาทย์พื้นเมือง จึงทำให้ทั้งโรงเรียนและชุมชนมองเห็นคุณค่าและเกิดความห่วงใยอนาคตของวงดนตรีประเภทนี้ เป็นแรงกระตุ้นให้เกิดความคิดที่จะสร้างกระบวนการอนุรักษ์แบบยั่งยืน โดยชุมชนและโรงเรียนจะต้องร่วมมือกันสร้างหลักสูตรท้องถิ่นวงปี่พาทย์พื้นเมืองเพื่อนำไปใช้สอนในโรงเรียนให้บุตรหลานของชาวบ้านเป็นผู้สืบทอดองค์ความรู้วงปี่พาทย์พื้นเมือง จากการศึกษาความต้องการของชุมชน ปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการสืบทอดองค์ความรู้ และการทำงานร่วมกันระหว่างชุมชนกับโรงเรียน จากข้อมูลพื้นฐานที่ได้จากประชาคมต่างๆ ในชุมชน โรงเรียน และชาวบ้านทั่วไป สรุปได้ว่า ชุมชนมีความต้องการและมีความพร้อมที่ร่วมมือกับโรงเรียนในการสืบทอดองค์ความรู้วงปี่พาทย์ชนิดนี้ และโรงเรียนที่มีศักยภาพเพียงพอที่จะร่วมมือกับชุมชนในการดำเนินกระบวนการอนุรักษ์และพัฒนากระบวนการสืบทอดภูมิปัญญาชาวบ้านวงปี่พาทย์พื้นเมือคือโรงเรียนชุมชนบ้านฟ่อนวิทยา This Research focused on the situation of Pi – Part orchestra with an aim to preserve and extend the wisdom of Pi- Part Orchestra. The research areas covered six villages as follows : Ban Phon Ban Huy law, Ban Ta , Ban Chompoo – Ban Jom Muang , Ban Lampang Klang , Ban Saladonand Ban Nong Yang and the three schools as follows : Choomchon Ban Phon Wittaya Schools , Ban Saladon School and Nong Yang School located in the area of Choompoo Munipality Muang district , Lampang province. The purposes of this research were 1) to collect all Pi-Part Orchestra knowledge. 2) to study the needs, the problems and the other factors concerning the process of extension the wisdom of Pi – Part Orchestra. 3) to study the factors concerning the evaluating potential of the community. 4) to study the roles and collaboration of the schools and the community in conservation , extension and development of all Pi – Part Orchestra knowledge. The research methodology was the Participatory Action Research. Research findings were as follows : Pi – Part Orchestra was the traditional Northern Thai Lanna – style music which was called Part Orchestra or Part Gong and it was also called P-a-d or Teung Teung by the local villagers. The original Pi – Part Orchestra consisted of the following instruments : GONG WONG ( a melodious instrument consisting of small gongs of different pitches strung together in a semicircle ), NAIR ( a pipe ) TRAPONE MON ( two – faced drum ), CHING ( small cup – shaped cymbals ), CHARP ( cymbals ). Later on , it was added with two kinds of instruments from central regions namely RA – NARD – AKE , a xylophone , and RA-NARD-TOOM, a bass xylophone. PI – Part Orchestra sill plays an important role in villagers’ funeral but nowadays the number of there orchestras has been decreased. It could be said that this kind of orchestra might gradually die out of the community because of the lack of successors all the knowledge of Pi- Part Orchestra. In reality , it was found that the economy of the community was the main factor causing this orchestra to be completely vanished because of the high expenses for each performance. As result, many funeral hosts couldn’t afford to hire the Pi – Part orchestra. That’s why the Pi – Part musicians were rarely employed and they didn’t get enough incomes to support their family. This led to the diminish of Pi – Part musicians both old new generations as they looked for the other jobs with higher payment. According to the study of six villages, there was the only one Pi – Part orchestra, name Sor Bunteang Sil Ban Phon, existed but in the poor situation with the tendency to disappear in the near future because of the reasons mentioned above. At first, the conservation of Pi – Part orchestra was in slow process as the public wasn’t aware of its problem because they hadn’t got enough informational. However, when they learnt about the Pi- part crisis, they became more aware of its value and future. Therefore, the public such as the local community and schools initiated the idea to permanently conserve the Pi – Part orchestra. The community and the schools should join their hands to write the local Pi – Part orchestra curriculum to be taught in school with an aim to pass on the knowledge of Pi- Part orchestra to a new generation. From the case study as follows ; the factors that got involved with the Pi – Part Orchestra knowledge extension, the community and the school collaboration, the basic information that was given by the local associations, the community schools and general local people, it could be concluded that the people in community were ready and wanted to co – operate with the schools to extend the Pi – Part Orchestra and Choomchon Banphon Wittaya school had the potential to sufficient Potentials to accomplish the extension in Pi – Part Orchestra conservation and development.