การศึกษาเพื่อการพัฒนากระบวนการเรียนรู้เรื่องสมุนไพรชุมชนปลักไม้ลาย เป็นการวิจัยและ พัฒนา ดดยมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาข้อมูลพื้นฐานของชุมชน พัฒนากระบวนกรเรียนรู้ จัด กิจกรรมการเรียนรู้ และศึกษาผลที่เกิดจากเรียนรู้เรื่องสมุนไพรของชุมชน งานวิจัยนี้เป็นช่วง ระยะแรกของการศึกษา คือ การสำรวจข้อมูลพื้นฐานของชุมชน ของขอบเขตการสำรวจข้อมูลพื้นฐานของชุมชน เป็นการศึกษาบริบทของชุมชน ในด้าน เศรษฐ กิจ สังคม วัฒนธรรม ศึกษาพฤติกรรมการดูแลรักษาสุขภาพ ศึกาาข้อมูลเกี่ยวกับสมุนไพร เช่น ชนิด วิธีใช้ ความเชื่อ และผู้รู้ในชุมชน ศึกษาความสัมพันธ์ขององค์กรต่างๆในชุมชน กระบวนการเรียนรู้เรื่องสมุนไพร และการวิเคราะห์ศักยภาพของชุมชน การศึกษาวิจัยคร้งนี้ใช้ระเบียบวิธีการวิจัยเชิงคูณภาพ ดดยมีการศึกษาเอกสารก่อนลง สนาม ประสานงานกับหน่วยงานต่างๆที่เกี่ยวข้องและใช้เวลาศึกษาข้อมูลในสนาม เป็นเวลา 8 เดือน โดยมีวิธีการสร้างความสัมพันธ์และความไว้วางใจระหว่างผู้วิจัยกับชุมชน(RAPPORT) ใน เบื้องต้นก่อน และเก็บรวบรวบข้อมูล โดยการสังเกต สัมภาษณ์อย่างเป็นทางการ และอย่างไม่เป็น ทางการ การจัดกลุ่มสนทนา การสอบถามและการแลกเปลี่ยนข้อมูลกับชุมชน (Dialogue) วิเคราะห์ข้อมูล โดยการวิเคราะห์เนื้อหา(Content Analysis) ผลการศึกษาพบว่า 1. ชุมชนปลักไม้ลาย เป็นชุมชนดั้งเดิมเกือบร้อยปี เป็นชุมชนที่ทำการเกษตรเป็นหลัก พื้นไร่ที่สำคัญ คือ อ้อย หน่อไม้ฝรั่ง ชาวบ้านส่วนใหญ่เป็นคนเชื้อสายจีน เป็นเครือญาติกันในชุม ชนมีวัดปลักไม้ลายและโรงเรียนประถมศึกษาปีที่1 แห่ง มีสถานีอนามัย ศูนย์ถ่ายทอด เทคโนโลยีททางการเกษตร การคมนาคมติดต่อภายในชุมชนและเข้าเมืองสะดวก วิ๔ของชีวิตคนใน ชุมชนอยูอย่างเรียบง่าย มุ่งเน้นการทำมาหากิน 2. ชุมชนปลักไม้ลายมีป่าสมุนไพร ซึ่งทางวัดได้รักษาให้คงอยู่ มีพื้นที่92 ไร่ และมีการ อนุรักษ์ป่า โดยการจัดหาพันธ์พืชสมุนไพรมาปลูกเพิ่มเติมจากที่มีอยู่เดิม ทำป้ายชื่อบอกสรรพคุณ สมุนไพรแต่ล่ะต้น จัดกิจกรรมเดินป่าสมุนไพรเป็นการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ ปัจจุบันในป่าสมุนไพร มีพันธุ์พืชประมาณ 500 ชนิด นอกจากป่าสมุนไพรจากวัดแล้ว ชาวบ้านมีการปลูกป่ากันบ้าง แต่ยังไม่ มีการส่งเสริมอย่างจริงจังนัก เพราะเกรงปัญหาเรื่องตลาด และคุณภาพ 3.ความสัมพันธ์ของชุมชนปลักไม้ลายจะมีกลุมกิจกรรม องศ์กร หน่วยงาน จากทั้งภาย ในชุมชนและจากภายนอกชุมชน หลายกลุ่มที่มีระบบความสัมพันธ์เชื่อมโยงกันหลายลักษณะ อาธิเช่น แบบพึ่งพา แบบร่วมมือ แบบมีส่วนร่วม แบบมีส่วนได้ส่วนเสีย และแบบเครือญาติ เป็นต้น 4.การดูแลสุขภาพของคนในชุมชนหากเจ็บป่วยไม่มาก ส่วนใหญ่ใช้บริการของสถานี อนามัยตำบล และซื้อยารับประทานเองจากร้านขายยาประจำหมู่บ้าน และจากร้านหมอในชุมชน หากเจ็บป่วยมากก็จะเข้าไปรักษาในโรงพยาบาลทั้งของรัฐและเอกชนในจังหวัดนครปฐม รวมทั้ง คลีนิก การใช้สมุนไพรในการรักษาโรคมีบ้าง แต่ไม่แพร่หลายนัก 5.คนในชุมชนซึ่งเคยใช้สมุนไพรมาก่อนใช้ในลักษณะยา และเป็นอาหารจะมี ความรู้และความเชื่อในการใช้สมุนไพร โดยมีการถ่ายทอดสืบต่อกันมาจากบรรพบุรุษและจากผู้รู้ ของชุมชน และเห็นตัวอย่างของคนที่แล้วมีผลดี 6.กระบวนการเรียนรู้ของชุมชน เรียนี้ทั้งแบบในระบบ นอกระบบ และตามอัธยาศัย โดยผ่านการดูแบบอย่าง ผ่านกิจกรรม ผ่นสื่อบุคคล การอบรม สัมมนา ดูงานและการทำงาน พัฒนา 7.ชุมชนปลักไม้ลาย มีบริบทที่มีความเหม่าะสมและมีทุนสร้างสังคมหลายประการที่ส่ง เสริมให้ในชุมชนมีศักยภาพ แนวงการพัฒนากระบวนการเรียนรู้ของชุมชนจากการวิเคราะห์ข้อมูลของชุมชน ชุมชน สามารถพัฒนากระบวนการจัดการเรียนการสอนแบบบูรณาการ การจัดทำหลักสูตรเกี่ยวกับสมุนไพรในโรงเรียน การให้ความรู้และการพัฒนาผ่านกลุ่มต่างๆในชุมชน เช่น กลุ่มแม่บ้าน กลุ่มผู้สูงอายุ กลุ่มเยาวชน เป็นต้น และแหล่งการเรียนรู้ในชุมชน เช่น สื่อ ป้าย นิทรรศการ กิจกรรม ในลักาณะการเปลี่ยนประสบการณ์ และการเสวนาในชุมชน The study on the development of learning process on the herb, Plakmailai Community, Kampangsaen District, Nakhon Pathom Province was a research and development with the objectives to study the baseline data of the community, to develop the learning process, to organize the learning activities and to study the results of the community’s learning on herb. This research was the initial stage of the study the baseline data survey of the community. The scope of the baseline data survey of the community was to study 1) the community context in economic, social and cultural aspects; 2) their health care behaviors; 3) data on herb such as variety, use belief, and knowledgeable persons in community; 4) the relationship among various organizations community; 5) the learning process on help; and 6) the analysis on community potentiality. Qualitative research method was applied in this study by studying related documents before coordination with concerned agencies and taking 8 months long in collecting data in the field with the following methods: building rapport with community in the early stage; collecting data by observation; conduction formal and informal interview, focus group, and dialogue with people in the community; and analyzing data by content analysis. The findings were as follow: 1.Plakmailai community emerged almost a century ago. The main occupation was agriculture. The important farm produces were sugarcane and asparagus. Most villagers were of Chinese origin and relatives. There were Plakmailai temple and one primary school in the adjacent compound. There was also a health center. The communication within the community and to the city was convenient. 2. Plakmailai community had a large tract of land covering 92 rai (36.8 acres) with various herbs, which was maintained by the abbot and people in the community. The herb land was conserved by planting additional variety of herb, labeling each herb’s quality, and organizing herb eco-tour as conservation tourism. At present, there were about 500 varieties of herb in the area. Aside from the temple’s herb land, the villagers had individually planted some but not seriously promoted due to market and quality problems of the product. 3. There were various aspects of relationship and network in Plakmailai community among activity groups, organization, and agencies both from within and without, such as dependence, cooperation, participation, partnership, and kinship, etc. 4. Most people went to the health center for health care service, and bought themselves medicine from a village grocery and clinic of the tambol (sub-district). If they were sick, they went to the provincial hospital of clinic in the city of Nakorn Pathom. Using herb to cure was few and not wide spread. 5) Some people in the community had used herb both as medicine and food. They had the knowledge of and believed in the use of herb, as a result of knowledge transfer from their ancestors and the knowledgeable persons of the community, as well as example from those who used and got good result. 6) The learning process of the community was formal, nonformal, and informal through model, activity, people media, training, seminar, filed study, and development work. 7. Plakmailai community had a facilitative context and diverse social fund to promote the community’s potentiality. The approach to develop the learning process of the community, analyzed from community data, was that the community was able to develop is learning process through integrated instructional process; the development of herb-in-school curriculum; transfer of knowledge and development experiences to various group in the community, such as, housewives’ group, elderly group, youth group, and the like; and learning sources in the community, such as, media, bulletin boards, experience-exchange activities, and dialogue in the community.