หลักการและเหตุผล การรักษาวัณโรคแบบ DOTS ได้รับการยอมรับจากทั่วโลกว่าเป็นยุทธศาสตร์ที่สำคัญการดำเนินงาน DOTS ในประเทศไทยมีผลการรักษาประสบผลสำเร็จแตกต่างกันมากในแต่ละพื้นที่ วัตถุประสงค์ 1. ทราบปัจจัยที่มีผลกระทบต่อ DOTS 2. นำข้อมูลไปใช้ประโยชน์ในการดำเนินงาน DOTS วิธีการศึกษา เป็นการศึกษาไปข้างหน้าดำเนินการใน 7 จังหวัด คือ อุบลราชธานี, ศรีสะเกษ, อำนาจเจริญ, มุกดาหาร, นครพนม, ร้อยเอ็ด และยโสธร ทุกอำเภอรวม 102 อำเภอ ศึกษาจากการดำเนินงานปกติใช้กลุ่ม ตัวอย่าง คือ ผู้ป่วยวัณโรคปอดเสมหะบวกรายใหม่ (New Smear-Positive Pulmonary TB) ทุกรายที่ขึ้นทะเบียนระหว่าง 1 มิ.ย. – 30 ก.ย. 2543 โดยมี 2 โครงการย่อย คือ 1. การศึกษารูปแบบของการเลือกพี่เลี้ยงในการดำเนินงาน DOTS 2. ผลของความรู้, ทัศนคติ และการปฏิบัติตัวของเจ้าหน้าที่สาธารณสุข พี่เลี้ยง และผู้ป่วยต่อการดำเนินงาน DOTS การประเมินใช้ผลการรักษาหายเป็นเกณฑ์ (ตามนิยามขององค์การอนามัยโลก) ผลการศึกษา มาตรฐานการดำเนินงาน DOTS เป็นปัจจัยที่มีผลกระทบต่อการรักษาแบบ DOTS ไม่พบว่าประเภทของพี่เลี้ยงมีผลกระทบต่อการรักษา ในด้านความรู้, ทัศนคติ และการปฏิบัติตัวของเจ้าหน้าที่สาธารณสุข พี่เลี้ยง และผู้ป่วยก็ไม่พบว่ามีผลกระทบต่อการรักษาเช่นกัน ข้อเสนอแนะ ควรให้ความสำคัญต่อองค์ประกอบทั้ง 5 ประการ ของ DOTS มากกว่าการให้ความสำคัญต่อประเภทของพี่เลี้ยง การนำไปใช้ประโยชน์ นำผลการวิจัยมาประยุกต์ใช้กับการดำเนินงานควบคุมวัณโรคใน 7 จังหวัดดังกล่าว โดยเน้นความสำคัญขององค์ประกอบของ DOTS รวมทั้งการนิเทศควบคุม กำกับเพื่อให้เป็นไปตามมาตรฐาน DOTS ส่งผลให้ Success rate เฉลี่ยของ 7 จังหวัด บรรลุเป้าหมาย 85 % เป็นเขตแรก ตั้งแต่ Cohort 1/2547 (ต.ค. 2546 – ก.พ. 2547) และ Success rate เฉลี่ยทั้งปีงบประมาณ 2547 เกิน 85% บรรลุเป้าหมายขององค์การอนามัยโลก Background: DOTS has been internationally accepted as a standard od care for TB treatment. Results of DOTS implementation in Thailand, however, were different in each area. Objectives: (1) To identify the factors affect DOTS implementation. (2) To use the study result to improve DOTS activities. Methods: Cohort prospective study, using routine implementation, was performed in all 102 districts in 7 provinces; Ubon Ratchatani, Sri Saket, Amnat-charoen, Muk-daharn, Nakorn-panom, Roi-et and Yasotorn. The study samples were all new smear-positive pulmonary TB patients who registered during June 1 and September 30, 2000. There were two sub-studies as follows; (1) Methods of observer selection in DOTS implementation and (2) Impact of knowledge, attitude and practice in health officers, observers and patients to DOTS implementation. Cure rate, according to WHO definition, were used as key indicators for evaluation. Results: Standard of DOTS activities is the factor that affects DOTS results. Types of observer play no role in DOTS results. Regarding knowledge&attitude and practice of health officers&observers and patients, there is no impact of these factors to DOTS results. Suggestions: All 5 components of DOTS implementation should be strengthened, not only the types of observer. Applications: We have applied the findings from this project to our TB control program in these 7 provinces. We gave the prioritu to all 5 components of DOTS including supervision & monioring & evaluation in order achieve DOTS standard. As a result, average success rate of our region, 7 provinces, has achieved 85% target since the first cohort of fiscal year 2004 i.e October 2003 to February 2003. In addition, average success rate for fiscal year 2004 has also achieved 85% WHO target