ทวีป ศิริรัศมี ศึกษาสภาพชุมชนที่เป็นแหล่งเจียระไนพลอยหนาแน่นของอำเภอเสนา จังหวัด พระนครศรีอยุธยา และศึกษาสภาพของครอบครัวที่ทำอาชีพเจียระไนพลอย ครอบครัวที่เคยเจียระไน พลอยและครอบครัวที่ทำอาชีพอื่นในชุมชนนี้ รวมทั้งศึกษาวิถีชีวิตของผู้ประกอบการค้าขายพลอย ช่างผู้ ชำนาญงาน ช่างฝึกหัดเจียระไนพลอยและศึกษาสภาพของเครื่องมือและวัสดุอุปกรณ์การเจียระไนพลอย ที่ใช้การศึกษาดังกล่าวใช้วิธีการหลายวิธีประกอบด้วย การวิเคราะห์เอกสาร การสนทนากลุ่ม การสำรวจ พื้นที่ เป้าหมาย กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วย ครอบครัว 280 ครัวเรือน ทำอาชีพเจียระไนพลอย 127 ครัว เรือน เคยประกอบอาชีพเจียระไนพลอย 71 ครัวเรือน และประกอบอาชีพอื่น 82 ครัวเรือน ในระดับ บุคคลกลุ่มตัวอย่างมีจำนวน 220 คน ประกอบด้วย ผู้ประกอบการ 34 คน ช่างผู้ชำนาญการ 156 คน ช่างฝึกหัด 30 คน การวิเคราะห์ข้อมูลใช้การวิเคราะห์ 3 ระดับคือ ระดับชุมชน ระดับครัวเรือน และระดับ บุคคล การวิเคราะห์ข้อมูลใช้สถิติได้แก่ ความถี่ ร้อยละค่าเฉลี่ยเลขคณิต ค่าความเบี่ยงเบนมาตรฐาน การทดสอบไคสแควร์ และการวิเคราะห์เนื้อหา ผลจากการศึกษาพบว่า สภาพชุมชน เป็นสภาพชุมชน ชนบททำอาชีพรับจ้างทั่วไป และเกษตรกรรมมีฐานะทางเศรษฐกิจปานกลาง สังคมและวัฒนธรรม เป็น ลักษณะของชาวชนบท โดยทั่วไป วิถีชีวิตของผู้ประกอบการมีรายได้ดี ทำอาชีพนี้เพราะต้องการอิสระ ลักษณะการประกอบอาชีพเป็นอุตสาหกรรมในครอบครัว ต้องการความช่วยเหลือในด้านการลงทุนและ การตลาดส่วนช่างผู้ชำนาญงาน ประกอบอาชีพนี้เพราะเป็นงานอิสระ ต้องการมีรายได้แน่นอน และ ต้องการเป็นผู้ประกอบการในอนาคต ส่วนช่างฝึกหัด มีรายได้น้อยและไม่แน่นอน และต้องการยกฐานะ เป็นช่างผู้ชำนาญงาน สภาพเครื่องมือและอุปกรณ์ เป็นเครืองมือธรรมดา และไม่ได้จัดระบบรักษาความ ปลอดภัยไว้ เครื่องใช้ได้ดี ช่างเจียระไนพลอยได้มากน้อยขึ้นอยู่กับความแข็งของพลอย รูปทรงและ ขนาดของพลอย Sirirassamee studied the status of a community where there was a high number of people in the industry of gem cutting in Sena District of Ayuddhaya Province. Tthe status of the family of gem cutters, former gem cutters, and other families in Sena District, Ayuddhaya Province was also investigated. The ways of life of owners of gem cutting shopps, skilled gem cutters, and apprentice gem cutters was explored. A multi-purpose approach was employed in this research: document analysis; small group discussion; and the survey of the targeted community: 127 families were gem cutters; 71 were former gem cutters; and 82 engaged in other careers. The subjects were 220 people: 34 were owners of gem cutting shops; 126 were skilled gem cutters; and 30 were apprentics gem cutters. The statistical methods used in data analysis were frequency, percentage, mathematical means, standard deviation, chi-square, and content analyses. The results showed that the community was in a rural area. The main occupations of the people were in agriculture and temporary hire for general purposes. The economic status was on an average level compared to other rural communities. The social and cultural characteristics were of a typical Thai rural society. Owners of gem cutting shops had a good income. The chose this career because they wanted freedom. The shops were run as a family business. They needed help in terms of money for investment and marketing. Skilled gem cutters chose this career because they had freedom in working and they had a steady income. In the end they wanted to own gem cutting shops. The apprentice gem cutters had small and unreliable income. They also wanted to raise their status to become skill gem cutters. The tools and equipment used in gem cutting were common and manual ones. There was no safety system. The tools and equipment worked and served their purpose well. The quantity of the gems depended on the strength, shape and size of the gems cut.