วิทยานิพนธ์ (อ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2545

วิทยานิพนธ์เล่มนี้มีจุดมุ่งหมาย เพื่อศึกษาแนวคิดทางพุทธศาสนาที่ปรากฏในเรื่องกามนิต และกลวิธีการนำเสนอแนวคิดทางพุทธศาสนา จากการศึกษาพบว่า มีแนวคิดทางพุทธศาสนาที่ปรากฏเด่นชัดอยู่ ๖ แนวคิด คือ แนวคิดเรื่องความเป็นอนิจจังของชีวิต แนวคิดเรื่องสังสารวัฏ แนวคิดเรื่องความเชื่อว่าทำดีได้ดี ทำชั่วได้ชั่ว แนวคิดเรื่องปฏิจจสมุปบาท แนวคิดเรื่องอริยสัจ และแนวคิดเรื่องนิพพาน โดยมีแนวคิดหลักว่า ความรักนำไปสู่นิพพานได้ แนวคิดหลักนี้ได้ช่วยเรียงร้อยแนวคิดย่อยอันเป็นแนวคิดทางพุทธศาสนาให้ปรากฏสอดแทรกอยู่ในเรื่องกามนิตได้อย่างกลมกลืน และในขณะเดียวกัน แนวคิดย่อยก็ได้ช่วยรับรองสนับสนุนให้แนวคิดหลักมีความสมจริง น่าเชื่อถือ เป็นเสมือนแนวคิดทางพุทธศาสนา ทางด้านกลวิธีการนำเสนอนั้น ผู้แต่งนำเสนอใน ๒ ลักษณะ คือ ใช้กลวิธีการนำเสนอแนวคิดตามขนบของวรรณคดีพุทธศาสนา และกลวิธีการนำเสนอแนวคิดตามขนบของนวนิยาย กลวิธีการนำเสนอแนวคิดตามขนบของวรรณคดีพุทธศาสนา คือ ผู้แต่งได้นำเสนอแนวคิดทางพุทธศาสนาตามรูปแบบที่ปรากฏในพระไตรปิฎก โดยการเปิดเรื่อง ปิดเรื่องในลักษณะที่เป็นพระสูตร นำเอาพุทธประวัติตอนปลายมาเป็นโครงเรื่อง นำเอาข้อความจากพระไตรปิฎกมาประกอบเนื้อเรื่อง นำเอาบุคคลประวัติศาสตร์ที่เกี่ยวข้องกับพุทธศาสนามาเป็นตัวละคร นำเอามิติเวลาทางพุทธศาสนามาเป็นเวลาในเรื่อง รวมทั้งได้มีการใช้ภาษาความเปรียบ การยกอุทาหรณ์ การกล่าวซ้ำและการกล่าวเน้น และได้มีการนำเอาแนวคิดของศาสนาอื่นมาเปรียบเทียบกับแนวคิดทางพุทธศาสนาด้วย สำหรับกลวิธีการนำเสนอแนวคิดตามขนบของนวนิยายนั้น คือ ผู้แต่งได้นำเสนอแนวคิดทางพุทธศาสนาตามรูปแบบของนวนิยายสมัยใหม่ โดยนำเสนอผ่านโครงเรื่อง ตัวละคร ฉาก บทสนทนา รวมทั้งการดำเนินเรื่อง การเล่าเรื่อง ที่เอื้อผลต่อกันและกัน นอกจากนี้ก็ยังมีการแบ่งภาคและการแบ่งบท ที่ช่วยเชื่อมโยงให้เห็นแนวคิดทางพุทธศาสนาอย่างชัดเจนด้วย กลวิธีการนำเสนอทั้ง ๒ แบบนี้ ต่างก็คาบเกี่ยวและอิงอาศัยซึ่งกันและกัน นั่นคือ แบบแรกผู้แต่งนำเนื้อหามาจากวรรณคดีพุทธศาสนา ช่วยเน้นเรื่องราวที่เกี่ยวกับพุทธศาสนาอย่างชัดเจน ทำให้แนวคิดทางพุทธศาสนามีความถูกต้อง น่าเชื่อถือ แบบหลังผู้แต่งได้สร้างองค์ประกอบต่างๆ ขึ้นมาใหม่ตามลักษณะของนวนิยาย โดยยังคงอิงอยู่กับเนื้อหาทางพุทธศาสนา และได้ปรับแต่งเพิ่มเติมเสริมจินตนาการ ช่วยให้เรื่องกามนิตมีความตื่นเต้น เพลิดเพลินสนุกสนาน เรื่องกามนิตเป็นวรรณคดีพุทธศาสนาสมัยใหม่ เพราะเนื้อเรื่องที่ซาบซึ่งตรึงใจ ภาษาที่ไพเราะสละสลวย และกลวิธีการนำเสนอแนวคิดทางพุทธศาสนาที่มีความโดดเด่นในรูปแบบของนวนิยาย