วิทยานิพนธ์ (อ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2544

วิทยานิพนธ์ฉบับนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษานิยายวิทยาศาสตร์ชุด สถาบันสถาปนา ของ ไอแซค อาซิมอฟ ถึงวิธีการนำกระบวนทัศน์ทางวิทยาศาสตร์รวมทั้งนำประวัติศาสตร์จริงมาใช้ในการสร้างเรื่องเพื่อสะท้อนให้เห็นถึงแก่นเรื่อง จากการศึกษาพบว่า นิยายวิทยาศาสตร์ชุดนี้ได้เสนอแก่นเรื่องว่า "การเปลี่ยนแปลงทางประวัติศาสตร์มักจะเป็นไปในรูปแบบเดิม แต่ก็จะมีการสร้างสรรค์สิ่งใหม่อยู่เสมอ" โดยได้นำเสนอกระบวนทัศน์สองแบบ คือกระบวนทัศน์จักรกลนิยม (Mechanism) ที่พัฒนามาตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 17 โดยสามารถนำมาเทียบกับศาสตร์ไซโคฮิสทรี (Psychohistory) ในเรื่อง ด้วยลักษณะสำคัญสามประการคือ การมองโลกแบบกลไก/ระบบ ลักษณะนิยัตินิยม (Determinism) และลักษณะการควบคุมธรรมชาติ กระบวนทัศน์แบบที่สองคือ กระบวนทัศน์ฟิสิกส์ใหม่ (New Physics) ในคริสต์ศตวรรษที่ 20 ที่เทียบได้กับวิถีชีวิตแบบปฐมภพ (Gaia) ในเรื่อง ซึ่งมีจุดเด่นอยู่ที่การมองโลกอย่างเป็นองค์รวม การใช้กระบวนทัศน์ทางวิทยาศาสตร์ทั้งสองแบบในการสร้างเรื่องนั้นก็เพื่อแสดงถึงวิธีคิดและการประยุกต์ใช้ของกระบวนทัศน์ทั้งสอง รวมทั้งนำเสนอรูปแบบของการเปลี่ยนผ่านกระบวนทัศน์จากกระบวนทัศน์เก่าไปสู่กระบวนทัศน์ใหม่ ในขณะเดียวกันนิยายวิทยาศาสตร์ชุดนี้ยังได้สร้างชุดประวัติศาสตร์ในอนาคตขึ้นมา โดยสามารถนำมาเทียบเคียงกับประวัติศาสตร์จริงของยุโรปในยุคโรมัน ยุคกลาง และช่วงการเข้าสู่ยุคฟื้นฟูศิลปวิทยาการและยุคสมัยใหม่มาเป็นลำดับ ซึ้งแสดงให้เห็นถึงรูปแบบของการเปลี่ยนแปลงทางประวัติศาสตร์ว่ามีความคล้ายคลึงกันถึงแม้ว่าเวลาจะต่างกัน ทั้งนี้มีวัตถุประสงค์สองประการ คือ เพื่อแสดงถึงการใช้กระบวนทัศน์ทั้งสองแบบในการมองประวัติศาสตร์และสังคม และเพื่อเน้นย้ำให้ผู้อ่านได้ย้อนกลับมาพิจารณาถึงโลกทัศน์และแนวทางการดำเนินชีวิตทั้งในอดีตและอนาคตของตนเอง โดยที่ไซโคฮิสทรีหรือกระบวนทัศน์จักรกลนิยมนั้นเป็นตัวแทนของโลกทัศน์ของคนในอดีตและปัจจุบัน ส่วนปฐมภพหรือกระบวนทัศน์แบบฟิสิกส์ใหม่เป็นตัวแทนของโลกทัศน์ใหม่ที่มีแนวโน้มจะพัฒนาต่อไปในอนาคต