วิทยานิพนธ์ (สถ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2547

"ครัว" เป็นสถานที่เล็กๆ ที่เต็มไปด้วยเรื่องราวน่าสนใจ ในทางสถาปัตยกรรม "ครัว" โดยเฉพาะครัวไทยภาคกลางแบบดั้งเดิมได้รับการยอมรับว่าเป็นงานสถาปัตยกรรมที่ตอบสนองประโยชน์ใช้สอยอย่างแท้จริง เช่น การแยกเรือนครัวออกจากเรือนนอน ลักษณะทางกายภาพที่โปร่งลม ทั้งนี้เพื่อประโยชน์ในการระบายกลิ่นและควันเป็นหลัก นอกจากนี้ในทางสังคมและวัฒนธรรมคำว่า "ครัว" ยังหมายถึง คนที่อยู่กินร่วมกัน อันเป็นที่มาของคำว่า ครอบครัวครัวเรือน ในปัจจุบันบทบาทของครัวดูจะลดน้อยลง ครัวในบ้านสมัยใหม่จึงถูกย่อขนาดและไม่ได้รับความสำคัญในแง่ของการออกแบบเท่าที่ควร ส่งผลให้เมื่อมีการใช้งานจริงก่อให้เกิดปัญหาการต่อเติมพื้นที่ครัวอยู่เสมอ ดังนั้นการศึกษาครัวไทยภาคกลาง: คุณลักษณะของที่ว่างและความหมาย จึงมีวัตถุประสงค์หลักเพื่อทำการค้นหาคุณลักษณะของครัวไทยภาคกลางในปัจจุบัน เพื่อเป็นแนวทางในการพัฒนาแนวคิดและวิธีการออกแบบครัวไทยต่อไปในอนาคต โดยใช้วิธีการสำรวจครัวไทยในเรือนไทยภาคกลางที่มีการอยู่อาศัยอย่างต่อเนื่อง เป็นจำนวนทั้งสิ้น 9 กรณีศึกษา ในจังหวัดสมุทรสงคราม จังหวัดสุพรรณบุรี และจังหวัดพระนครศรีอยุธยา ผลจากการสำรวจพบว่า คุณลักษณะของครัวไทยภาคกลางแบบดั้งเดิมบางประการที่ยังคงอยู่ได้แก่ การวางครัวขวางเรือนนอน การใช้ฝาโปร่งลม การใช้หลังคาและหน้าจั่วโปร่งลม ขนาเนื้อที่ใช้สอย (บริเวณที่มีการหุงต้ม) ประมาณ 2 ช่วงเสา การนั่งทำครัวกับพื้น และการใช้เครื่องใช้ในครัวแบบดั้งเดิม ส่วนคุณลักษณะของที่ว่างและความหมายที่พบจากการสำรวจมี 6 ประการได้แก่ 1) ความโปร่งตา-โปร่งลม 2) การงอกขยายของที่ว่าง 3) การซ้อนทับของพื้นที่ใช้สอย 4) ท่วงท่าการทำครัว: นั่งพื้น-การยืน 5) ความเป็นศูนย์กลางของครอบครัว และ 6) ครัวใครครัวเขา: ความเป็นเจ้าของและตัวตน คุณลักษณะของครัวไทยภาคกลางในปัจจุบันมีความสอดคล้องกับรากฐานทางสังคมและวัฒนธรรมและทฤษฎีเชิงจิตวิทยา ดังนั้นครัวไทยจึงมีความเป็นสถานที่หรือ place ที่มีชีวิต ผูกพันอยู่กับการอยู่อาศัยแบบครอบครัวไทย ก่อให้เกิดความหมายที่มากเกินกว่าสถานที่ประกอบอาหารแต่เพียงอย่างเดียว