การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาถึงพัฒนาการการปกครองท้องถิ่นไทยในระยะพ.ศ. 2540-2546 และแนวโน้มในทศวรรษหน้าโดยพิจารณาจากการพัฒนาการเมืองและการกระจายอำนาจ โดยใช้การวิจัยเอกสาร ผลการศึกษาพบว่า 1) ด้านโครงสร้าง มีการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างให้มีความเป็นอิสระจากราชการส่วนภูมิภาค โดยให้มีการเลือกตั้งโดยตรงจากประชาชนในท้องถิ่น และลดรูปแบบการปกครองส่วนท้องถิ่นไทยลงเหลือ 4 รูปแบบ 2) ด้านอำนาจหน้าที่ ได้จัดตั้งคณะกรรมการกระจายอำนาจให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นอย่างเป็นขั้นตอน 3) ด้านการคลังมีการปรับปรุงการจัดเก็บรายได้ของท้องถิ่นเพื่อให้สามารถพึ่งตนเองได้ และถ่ายโอนงบประมาณลงสู่ท้องถิ่นตามแผนการกระจายอำนาจ 4) การบริหารงานบุคคล ได้จัดตั้งคณะกรรมการบริหารงานบุคคลส่วนท้องถิ่นขึ้นเพื่อทำหน้าที่บริหารงานบุคคลขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นให้มีความชัดเจน 5) การมีส่วนร่วมของประชาชน ประชาชนสามารถมีส่วนร่วมทางการเมืองท้องถิ่นในด้านต่าง ๆ เช่น การรับรู้ข่าวสาร การเข้าชื่อถอดถอน และการเสนอกฎหมายท้องถิ่น เป็นต้น และในภาพรวมการปกครองส่วนท้องถิ่นไทย มีการพัฒนาทางการเมือง 3 ด้านคือ การให้อิสระแก่ระบบย่อย การสร้างโครงสร้างที่มีความชำนาญเฉพาะด้านและความเท่าเทียมกันของประชาชน ด้านการกระจายอำนาจพบว่า ได้เปลี่ยนจากการแบ่งอำนาจการปกครองไปสู่การให้อำนาจปกครองตนเองโดยการมีกฎหมายการกระจายอำนาจ การถ่ายโอนงาน งบประมาณ และบุคลากรให้ท้องถิ่นและให้ประชาชนมีส่วนร่วมทางการเมืองในท้องถิ่นมากขึ้น ส่วนอุปสรรคคือมีการนำเอาแนวการบริหารงานแบบรวมศูนย์อำนาจเข้ามาใช้ในระดับภูมิภาคซึ่งซ้อนทับกับรูปแบบของการกระจายอำนาจสู่ท้องถิ่น และนโยบายการบริหารงานของรัฐบาลชุดปัจจุบันที่เชื่อมโยงการปกครองท้องถิ่นเข้าสู่การเมืองระดับประเทศ ดังนั้นแนวโน้มของการปกครองท้องถิ่นไทยในทศวรรษหน้าจึงเป็นการรวมศูนย์อำนาจการบริหารมากขึ้น