การศึกษาวิจัยเชิงสำรวจเรื่อง การดำเนินกระบวนพิจารณาของศาลทหารในเวลาปกติ มีวัตถุประสงค์ในการศึกษาคือ เพื่อศึกษาประวัติความเป็นมา รวมทั้งวิธีการดำเนินงานของ ศาลทหารในเวลาปกติของประเทศไทยและต่างประเทศ เพื่อศึกษาทัศนะของบุคลากรในกระบวน การยุติธรรมทหารและนักโทษเด็กขาดในเรือนจำทหารในกรุงเทพมหานครต่อการดำเนินกระบวน พิจารณาคดีของศาลทหารในเวลาปกติ โดยมีขอบเขตในการศึกษาเฉพาะศาลทหารกรุงเทพ ศาลทหาร กลาง ศาลทหารสูงสุด และเรือนจำทหารในกรุงเทพมหานคร ซึ่งประชากรที่ใช้ในการศึกษา ประกอบด้วยบุคลากรในกระบวนการยุติธรรมทหาร จำนวน 70 คน และนักโทษเด็ดขาดในเรือนจำ ทหารในกรุงเทพมหานคร จำนวน 195 คน ทั้งนี้ผู้ศึกษาได้ใช้แบบสอบถามเป็นเครื่องมือในการ เก็บข้อมูล และจัดทำข้อมูลโดยใช้โปรแกรมคอมพิวเตอร์สำเร็จรูปทางสถิติเพื่อการวิจัยทาง สังคมศาสตร์ (SPSS) ซึ่งมีผลการศึกษาดังต่อไปนี้.- 1. ~uกลุ่มบุคลากรในกระบวนการยุติธรรมทหาร~u1.1 ~uทัศนะเรื่องวินัยทหาร การบังคับบัญชา และความมั่นคงของชาติ~u บุคลากรฯ เห็นว่า ทหารเป็นผู้มีระเบียบวินัย เมื่อกระทำผิดต้องได้รับโทษ ทางวินัยและโทษตามกฎหมาย ซึ่งการที่ทหารมีวินัยทำให้กระทำผิดน้อยลง ทั้งนี้ในเวลา สงครามทหารจะให้ความสำคัญกับเรื่องวินัยมากกว่าในเวลาปกติ ส่วนเรื่องการบังคับบัซชา ทหารจะเชื่อฟังและปฏิบัติตามคำสั่งที่ชอบด้วยกำหมายของผู้บังคับบัญชา โดยเมื่อทหาร กระทำผิด การใช้วิธีทางศาลทหารและการลงโทษจะก่อให้เกิดประโยชน์ในทางปกครองบังคับบัญชา รักษาวินัยทหาร สำหรับเรื่องความมั่นคงของชาติ การทหารเป็นส่วนสำคัญในการสร้างความ มั่นคงของชาติ จึงจำเป็นต้องมีกฎหมายทหารไว้ใช้ควบคุมทหารให้ปฏิบัติตนเป็นไปตามวัตถุ ประสงค์ของกองทัพ1.2 ~uทัศนะเรื่องกฎ ระเบียบ กฎหมายทหาร และกฎหมายทหารที่เกี่ยวข้อง~u บุคลากรฯ เห็นว่า การที่ทหารมีหน้าที่ป้องกันและพัฒนาประเทศจึงจำเป็นต้อง มีกฎ ระเบียบ กฎหมายทหารโดยเฉพาะ โดยมีผู้ที่มีวิชาชีพกฎหมายและสังคมให้การยอมรับ ซึ่งกฎหมายทหารนี้มีส่วนช่วยในการป้องปรามการกระทำผิดได้ทางหนึ่ง ดังนั้นจึงควรมีการ ให้ความรู้เรื่องกฎหมายทหาร ศาลทหารแก่กำลังพลมากขึ้น สำหรับข้อตกลงระหว่าง กห.-มท. พ.ศ. 2498 มีขึ้นเพื่อประสานการปฏิบัติและลดข้อขัดแย้งระหว่างทหารกับตำรวจมิใช่เป็นการ ให้อภิสิทธิ์แก่ทหาร ทั้งนี้การที่มีนายทหารพระธรรมนูญร่วมฟังการสอบสวนนั้น ถือเป็น สิทธิขั้นพื้นฐานที่ประชาชนมีได้เช่นกัน ส่วนการปลดหรือถอดยศทหารไม่ถือว่าเป็นการตัด โอกาสทหารที่กระทำผิดในการที่จะกลับตัวเป็นพลเมืองดีอีกครั้ง1.3 ~uทัศนะเรื่องการปฏิบัติงานของบุคลากรในศาลทหาร และเรื่องทั่วไปเกี่ยวกับ ศาลทหาร~u บุคลากรฯ เห็นว่า ควรมีนายทหารพระธรรมนูญปฏิบัติงานในหน่วยทหารทุกหน่วย และเห็นว่าประสิทธิภาพในการดำเนินกระบวนพิจารณาคดีของศาลทหารขึ้นอยู่กับการที่ บุคลากรมีความรู้ ความชำนาญ และมีการหมุนเวียนการปฏิบัติหน้าที่ ส่วนการต่อสู้คดี ถ้า ทนายทหารด้อยประสบการณ์อาจทำให้จำเลยเสียเปรียบทางคดีได้ ทั้งนี้ในการปฏิบัติหน้าที่ อัยการทหารและตุลาการพระธรรมนูญนั้นเป็นการใช้ดุลพินิจอย่างอิสระ สำหรับการที่กำหนดให้ ผู้บังคับบัญชาหน่วยทหารเป็นตุลาการร่วมพิจารณาพิพากษานั้น ทำให้ทราบถึงสาเหตุการกระทำผิด และนำไปปรับปรุงหน่วยทหารต่อไป ในเรื่องทั่วไปเกี่ยวกับศาลทหาร บุคลากรฯ เห็นว่า ศาลทหารเป็นที่ยอมรับของผู้ที่มีวิชาชีพกฎหมายและสังคม แต่ศาลทหารยังขาดการประชาสัมพันธ์ ที่ดี และเห็นว่าควรนำเทคโนโลยีสารสนเทศมาใช้ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการปฏิบัติงาน นอกจากนี้หากไม่มีศาลทหารจะเป็นการเพิ่มภาระทางคดีให้แก่ศาลพลเรือน1.4 ~uทัศนะเรื่องการดำเนินกระบวนการพิจารณาคดีของศาลทหาร~u บุคลากรฯ เห็นว่า คดีที่ศาลพลเรือนประทับฟ้องแล้วต่อมาปรากฏตามทาง พิจารณาว่า คดีนั้นอยู่ในอำนาจศาลพลเรือน ๆ สามารถดำเนินกระบวนการพิจารณาต่อไปเป็น ผลดีแก่โจทก์และเป็นการสร้างความยุติธรรม สำหรับคดีที่ศาลทหารประทับรับฟ้องแล้ว บุคลากรฯ เห็นว่า การที่ศาลทหารแต่งตั้งทนายความให้แก่จำเลยเป็นการช่วยเหลือให้จำเลย สามารถต่อสู้คดีได้อย่างเต็มที่ ส่วนการโอนคดีหรือการส่งประเด็นไปยังศาลพลเรือนหรือศาล ทหารแห่งอื่นนั้น ทำให้กระบวนการพิจารณาคดีสะดวกรวดเร็ว นอกจากนี้กรณีที่ข้อเท็จจริง ในทางพิจารณาแตกต่างกับข้อเท็จจริงในฟ้องเพียงรายละเอียด ศาลทหารไม่ถือว่าเป็นสาระสำคัญ อันเป็นเหตุให้ยกฟ้องนั้นเป็นการสร้างความเป็นธรรมให้แก่สังคม สำหรับการสืบพยาน ศาลทหารเปิดโอกาสให้โจทก์นำพยานเข้าสืบพิสูจน์ความผิดของจำเลยอย่างเต็มที่ อนึ่ง การที่ศาลทหารสืบพยานลับหลังจำเลย ๆ จะได้รับความเป็นธรรมเช่นเดิม โดยการพิจารณาคดี ของศาลทหารจะเป็นไปตามข้อเท็จจริง แต่การพิพากษาโทษจำเลยนั้น ควรมีการนำวิธีการคุม ประพฤติมาใช้กับจำเลยที่ได้รับการรอลงอาญาด้วย 2. ~uนักโทษเด็ดขาดในเรือนจำทหารในกรุงเทพมหานคร~u2.1 ~uทัศนะเรื่องวินัยทหาร กองบังคับบัญชา และความมั่นคงของชาติ~u ในเรื่องนี้ นักโทษเด็ดขาด ฯ มีความคิดเห็นเช่นเดียวกับกลุ่มบุคลากรฯ2.2 ~uทัศนะเรื่องทั่วไปเกี่ยวกับศาลทหาร~u นักโทษเด็ดขาดฯ เห็นว่า บุคลากรฯ ทำงานด้วยความยุติธรรม ซึ่งการที่ บุคลากรฯ เป็นทหารเช่นเดียวกัน ทำให้รู้สึกคลายความกังวลและลดความกดดันเกี่ยวกับคดีได้ ทั้งนี้การถูกควบคุมตัวหรือถูกฝากขังกับฝ่ายทหาร ทำให้รู้สึกไม่แออัดและปลอดภัยกว่าอยู่ กับตำรวจ สำหรับโทษที่ได้รับ ถ้าหากคดีของเขาได้รับการพิจารณาในศาลพลเรือนจะถูก พิพากษาโทษน้อยกว่าศาลทหาร แต่ก็ยังเห็นว่าการที่มีศาลทหารพิพากษาคดีเฉพาะทหารนั้น เหมาะสมแล้ว โดยควรมีการนำวิธีการคุมประพฤติมาใช้ด้วย ส่วนเรื่องอื่น ๆ นั้น นักโทษ เด็ดขาดฯ เห็นว่ามีการให้ความรู้เกี่ยวกับกฎหมายทหาร ศาลทหาร แก่กำลังพลน้อยเกินไป โดยควรมีทหารพระธรรมนูญประจำหน่วยทหารทุกหน่วย ส่วนการกำหนดให้ผู้บังคับบัญชาเป็น ตุลาการร่วมนั้น ทำให้ทราบสาเหตุการกระทำผิด เพื่อนำไปปรับปรุงหน่วยและป้องกันมิให้ทหาร ผู้อื่นกระทำผิด2.3 ~uทัศนะเรื่องการดำเนินกระบวนพิจารณาคดีของศาลทหาร~u 2.3.1 ~uกรณีที่นักโทษต่อสู้คดี~uนักโทษเด็ดขาดฯ เห็นว่า การที่ศาลทหารแต่งตั้งทนายความให้แก่ จำเลยเป็นการช่วยให้จำเลยต่อสู้คดีได้อย่างเต็มที่ แต่ทนายทหารไม่ได้ให้คำแนะนำหรือ ปรึกษาคดีตามที่ต้องการ สำหรับการสืบพยานนั้น อัยการทหารสืบพยานในคดีไม่ตรงไปตรงมา ทั้งนี้ระยะเวลาอุทธรณ์หรือฎีกาเพียง 15 วันน้อยเกินไป และควรเปลี่ยนให้ศาลทหารมีอำนาจ สั่งลงโทษจำเลยตามคำพิพากษาโดยตรง 2.3.2 ~uกรณีที่นักโทษไม่ต่อสู้คดี~uนักโทษเด็ดขาดฯ เห็นว่า ศาลทหารดำเนินกระบวนพิจารณาคดีอย่าง ยุติธรรม โดยอัยการทหารและตุลาการพระธรรมนูญ ได้ปฏิบัติหน้าที่ถูกต้องแล้ว ทั้งนี้การที่ ตนไม่ต่อสู้คดี เพราะต้องการได้รับการลดหย่อนโทษจากศาลทหาร สำหรับการบังคับคดีตามคำ พิพากษานั้น ควรเปลี่ยนให้ศาลทหารมีอำนาจสั่งลงโทษจำเลยตามคำพิพากษาโดยตรง