การศึกษาเรื่อง บทบาทนักสังคมสงเคราะห์จิตเวชในการปฏิบัติงานสหวิชาชีพ : ศึกษาเฉพาะกรณีโรงพยาบาลในสังกัดกรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุขในกรุงเทพมหานคร มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการปฏิบัติงานของนักสังคมสงเคราะห์จิตเวช ตามมาตรฐานวิชาชีพ ของกระทรวงสาธารณสุข ปี 2538 และศึกษาความคิดเห็นของทีมงานจิตเวชที่มีต่อบทบาท นักสังคมสงเคราะห์จิตเวช รวมทั้งศึกษาปัญหาและอุปสรรคในการปฏิบัติงานของทีมงานจิตเวช กลุ่มประชากรที่ใช้ในการศึกษา คือ ผู้ร่วมทีมงานจิตเวช 5 สาขาวิชา คือ จิตแพทย์ พยาบาลจิตเวช นักจิตวิทยาคลีนิค นักสังคมสงเคราะห์จิตเวชและนักอาชีวบำบัด ใน 6 แห่ง คือ โรงพยาบาลศรีธัญญา โรงพยาบาลสมเด็จเจ้าพระยา โรงพยาบาลนิติจิตเวช โรงพยาบาล ราชานุกูล โรงพยาบาลยุวประสาทไวทโยปถัมภ์ ศูนย์สุขวิทยา จำนวน 261 คน การศึกษาครั้งนี้เป็นการศึกษาเชิงสำรวจ (Survey Research) และแสดงผลโดยการ บรรยาย (Descriptive Research) เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูลคือ แบบสอบถาม ที่ผู้ศึกษาได้จัดทำขึ้น ผลการศึกษาสรุปได้ดังนี้ 1. ข้อมูลทั่วไปพบว่า กลุ่มตัวอย่างประชากรส่วนใหญ่อยู่ในสาขาวิชาชีพพยาบาล 5 ใน 6 ของกลุ่มตัวอย่างประชากรเป็นเพศหญิง อายุ 31 - 40 ปีมากที่สุด ยกเวันนักสังคม สงเคราะห์จิตเวชที่ส่วนใหญ่อายุ 51 - 60 ปี ระดับการศึกษาจบปริญญาตรีเป็นส่วนใหญ่ ยกเว้นจิตแพทย์ จบการศึกษาสูงกว่าปริญญาตรี กลุ่มประชากรส่วนใหญ่ปฏิบัติงานอยู่ใน ระดับ 6 - 7 ยกเว้นนักอาชีวบำบัดส่วนใหญ่ปฏิบัติงานอยู่ในระดับ 3 - 5 ระยะเวลาการ ปฏิบัติงานส่วนใหญ่ 21 - 30 ปี ยกเว้นจิตแพทย์ 0 - 10 ปี 2. การปฏิบัติงานของนักสังคมสงเคราะห์จิตเวชตามมาตรฐานวิชาชีพของ กระทรวงสาธารณสุขปี 2538 นักสังคมสงเคราะห์จิตเวชมีความคิดเห็นว่า ตนเองได้ปฏิบัติงาน ด้านต่าง ๆ ในระดับปานกลางดังนี้ ด้านการวินิจฉัยทางสังคม ด้านการบำบัดทางสังคม ด้านสังคมสงเคราะห์จิตเวชชุมชน ด้านการวิจัยและพัฒนาวิชาชีพ ในขณะเดียวกันนักสังคม สงเคราะห์จิตเวชได้ปฏิบัติงานมากในด้านการจัดการทรัพยากรทางสังคม และได้ปฏิบัติน้อย ในด้านการฟื้นฟูสมรรถภาพทางสังคม 3. ความคิดเห็นของบุคลากรทีมจิตเวชที่มีต่อการปฏิบัติงานของนักสังคมสงเคราะห์ จิตเวชในด้านต่าง ๆ พบว่า ในด้านการวิจัยทางสังคม การบำบัดทางสังคม การสังคมสงเคราะห์ จิตเวชชุมชน การจัดการทรัพยากรทางสังคม บุคลากรทีมจิตเวช (ยกเว้น นักสังคมสงเคราะห์ จิตเวช) มีความคิดเห็น~uไม่แตกต่างกัน~u ในขณะเดียวกัน ด้านการฟื้นฟูสมรรภพาดทางสังคม ด้านการวิจัยและพัฒนาวิชาชีพ มีความคิดเห็น~uแตกต่างกัน~u ในด้านการฟื้นฟูสมรรถภาพทางสังคม พบว่า นักจิตวิทยาคลีนิค มีความคิดเห็นแตกต่างจากจิตแพทย์และนักอาชีวบำบัด โดยนักจิตวิทยาคลีนิคมีความคิดเห็นว่า นักสังคมสงเคราะห์จิตเวชปฏิบัติงานด้านการฟื้นฟูสมรรถภาพน้อย ส่วนจิตแพทย์และนัก อาชีวบำบัดมีความคิดเห็นว่านักสังคมสงเคราะห์จิตเวชปฏิบัติงานด้านดังกล่าวระดับปานกลาง ส่วนด้านการวิจัยและพัฒนาวิชาชีพพบว่า จิตแพทย์มีความคิดเห็นแตกต่างจากพยาบาล จิตเวชงานและนักจิตวิทยาคลีนิค โดยจิตแพทย์มีความคิดเห็นว่า นักสังคมสงเคราะห์จิตเวช ปฏิบัติปานกลาง พยาบาลจิตเวชและนักจิตวิทยาคลีนิค มีความคิดเห็นว่านักสังคมสงเคราะห์ จิตเวชปฏิบัติน้อย 4. ความคิดเห็นเกี่ยวกับปัญหาและอุปสรรคของทีมงานจิตเวชพบว่าปัญหาการเหลื่อมล้ำ ก้าวก่ายกันในทีมงาน ปัญหาการประสานงานกับจิตแพทย์ พยาบาลจิตเวช นักจิตวิทยาคลีนิค นักสังคมสงเคราะห์จิตเวชและนักอาชีวบำบัด ~uไม่มีความแตกต่างกัน~u โดยทุกวิชาชีพ มีความคิดเห็นว่ามีปัญหาน้อยในเรื่องดังกล่าว ส่วนปัญหาที่มีความคิดเห็น ~uแตกต่างกัน~u มีดังนี้ นักอาชีวบำบัด มีปัญหาความแตกต่างทางวิชาการ ปัญหาการสื่อสารกับผู้ร่วมทีมงาน จิตเวช ปัญหาการมีโอกาสแลกเปลี่ยนความคิดเห็น ปัญหาการปฏิบัติงานตรงตามวิชาชีพ และตำแหน่งปัญหาความพอใจในบทบาทหน้าที่ของตนมากกว่าผู้ร่วมทีมงาน วิชาชีพอื่น ๆ เมื่อมองภาพรวมเกี่ยวกับปัญหาและอุปสรรคในการปฏิบัติงานพบว่า นักอาชีวบำบัดมีปัญหา มากที่สุด รองลงมาคือ จิตแพทย์ พยาบาลจิตเวช นักจิตวิทยาคลีนิค และนักสังคมสงเคราะห์ จิตเวช ตามลำดับ ซึ่งมีความคิดเห็นว่ามีปัญหาและอุปสรรคในการปฏิบัติงานกับทีมงาน จิตเวชน้อย จากการศึกษาครั้งนี้ ผู้ศึกษามีข้อเสนอแนะในระดับต่าง ๆ ได้แก่ ระดับหน่วยงาน และผู้บริหารให้โอกาสนักสังคมสงเคราะห์จิตเวชร่วมคิด ร่วมทำ ร่วมวางแผน ร่วมตัดสินใจ ในนโยบายต่าง ๆ ในระดับบริหารมากขึ้น เนื่องจากการช่วยเหลือผู้ป่วยและประชากรให้มี ประสิทธิภาพสูงสุด จำเป็นต้องช่วยทั้งด้านร่างกาย จิตใจ และสังคม ดังนั้นแนวความคิด ต่าง ๆ ทางสังคมศาสตร์จึงเป็นสิ่งจำเป็นในการแก้ไขปัญหาทั้งในระดับจุลภาคและระดับมหภาค ข้อเสนอแนะในระดับผู้ปฏิบัติการ ควรมีการปรับปรุงการปฏิบัติงานในด้านการปฏิบัติ งานกับผู้ป่วยเป็นกลุ่มมากขึ้น โดยเฉพาะด้นการบำบัดทางสังคมและการฟื้นฟูสมรรถภาพ ทางสังคมกับผู้ป่วยตามกลุ่มต่าง ๆ ในขณะเดียวกันในส่วนของการช่วยเหลือด้านต่าง ๆ ให้กับระดับบุคคลก็ควรปฏิบัติต่อไป นอกจากนี้ควรเพิ่มงานด้านครอบครัวและชุมชนรวมถึง ด้านวิชาการให้มากขึ้น ทั้งนี้เพื่อเป็นการยกระดับวิชาชีพของตนเอง แม้ว่าในสถานที่ บางแห่งอาจไม่สามารถปฏิบัติงานได้อย่างสะดวกในทุก ๆ ลักษณะงานทั้ง 6 ด้านก็ตาม แต่ก็ ควรมีบทบาททั้งในด้านบริหาร บริการ และวิชาการ ข้อเสนอแนะในระดับสถาบันการศึกษา ควรปรับปรุงหลักสูตรให้เน้นในเรื่องของ การปฏิบัติงานในระดับกลุ่มมากขึ้น เพื่อจะได้ทำให้สามารถนำไปปรับใช้กับงานได้ ผลสำเร็จ ที่ดีขึ้น และสร้างบทบาทให้นักสังคมสงเคราะห์เด่นชัดขึ้น รวมทั้งควรเน้นการวิเคราะห์ ให้มากขึ้น เพื่อนักศึกษาที่จบแล้วไปปฏิบัติงานจะได้มีความคิดในการวางแผน และนโยบาย ในระดับบริหารต่อไปและสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ควรสนับสนุนให้มีการจัดประชุมแลกเปลี่ยน ประสบการณ์ระหว่างผู้ปฏิบัติงานวิชาชีพอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง เพื่อจะได้ประชาสัมพันธ์ งานสังคมสงเคราะห์และสร้างสัมพันธภาพที่ดีกับวิชาชีพอื่น ๆ ซึ่งจะนำไปสู่ความเข้าใจที่ดี ต่อกันและสร้างประสิทธิภาพของการปฏิบัติงานต่อไป