การศึกษาเรื่อง การแก้ไขปัญหาของครัวเรือนเกษตรกรรายย่อยหลังจากยุติการ เลี้ยงกุ้งกุลาดำ : ศึกษาเฉพาะกรณี หมู่บ้านในตำบลปากพนังฝั่งตะวันออก อำเภอปากพนัง จังหวัดนครศรีธรรมราช มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาพทางเศรษฐกิจและสังคมของครัวเรือน เกษตรกรรายย่อย หลังจากยุติการเลี้ยงกุ้งกุลาดำ และศึกษาวิธีการแก้ไขปัญหาของครัวเรือน เกษตรกรรายย่อย หลังจากยุติการเลี้ยงกุ้งกุลาดำ ในการศึกษาครั้งนี้เป็นการศึกษาเชิง คุณภาพ กลุ่มที่ใช้ในการศึกษา คือ เกษตรกรรายย่อย ซึ่งเลิกจากการประกอบอาชีพการ เลี้ยงกุ้งกุลาดำ และประกอบอาชีพใหม่แล้ว ที่เป็นคนในท้องถิ่นและยังคงอาศัยอยู่ใน ท้องถิ่น จำนวน 15 ครอบครัว โดยใช้แนวคำถามประกอบการสัมภาษณ์ และแนวการสังเกตเป็น เครื่องมือในการศึกษา การศึกษา การแก้ไขปัญหาของครัวเรือนเกษตรกรรายย่อย หลังจากยุติการเลี้ยงกุ้ง กุลาดำ พบว่าหลังจากยุติการเลี้ยงกุ้งกุลาดำเกษตรกรรายย่อยทุกครัวเรือนกลับไปประกอบ อาชีพเดิม ได้แก่ อาชีพประมง และอาชีพรับจ้างแรงงาน เป็นต้น โดยใช้ความรู้ ทักษะ ความ ชำนาญที่มีอยู่เดิมก่อนการเลี้ยงกุ้ง เกษตรกรทุกครัวเรือนประสบปัญหาหลากหลาย ทั้งปัญหา ที่เกษตรกรสามารถแก้ไขได้ หรือแก้ไขได้บางส่วน และปัญหาที่ไม่สามารถแก้ไขได้ ปัญหาที่ สำคัญที่เกิดขึ้นกับเกษตรกรทุกครัวเรือน คือ ปัญหาหนี้สิน ปัญหาการไม่มีงานทำอย่าง ต่อเนื่อง และปัญหารายได้ไม่เพียงพอกับค่าใช้จ่าย เป็นต้น ส่วนการแก้ไขปัญหาของ ครัวเรือนเกษตรกรรายย่อยนั้น เป็นการดิ้นรนแก้ไขปัญหาตามลำพังตามความสามารถของแต่ละ ครัวเรือน โดยได้รับความช่วยเหลือเกื้อกูลจากญาติพี่น้องเท่าที่จะมีกำลังความสามารถ ช่วยเหลือได้ รวมทั้งได้ใช้ประโยชน์จากกิจกรรมกลุ่มออมทรัพย์ที่ตนเป็นสมาชิก ซึ่งช่วย บรรเทาปัญหาได้บ้างบางส่วน มีบางรายที่ได้รับการช่วยเหลือจากหน่วยงานภาคเอกชนที่เป็น มูลนิธิ แต่การศึกษาครั้งนี้ไม่พบว่าเกษตรกรมีวิธีการแก้ไขปัญหาร่วมกันเป็นกลุ่มหรือ ร้องเรียน ต่อรองกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และไม่พบว่าเกษตรกรมีความพยายามในการแก้ไข ปัญหาทรัพยากรในท้องถิ่น รวมทั้งไม่พบว่ามีหน่วยงานใดติดตามผลการดำเนินงาน ศึกษาสภาพ ปัญหาและสนับสนุนให้เกษตรกรพัฒนาความรู้ และทักษะ และมีวิธีการแก้ไขปัญหาอันเกิดจาก แผนงานพัฒนาและส่งเสริมอาชีพของรัฐ ได้อย่างเหมาะสม จากผลการศึกษามีข้อเสนอแนะ ดังนี้ หน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการส่งเสริมการ ประกอบอาชีพ ควรสนับสนุนให้เกษตรกรประเมินทักษะ ความรู้ ความชำนาญของตนเองก่อนตัดสินใจ เข้สู่อาชีพใหม่ การศึกษาวิเคราะห์ความเป็นไปได้ของอาชีพ และผลกระทบที่จะเกิดขึ้นจาก การประกอบอาชีพ ทั้งทางเศรษฐกิจ สังคมและสิ่งแวดล้อม รวมทั้งควรมีการพัฒนาทักษะ ความชำนาญในการประกอบการ ภายใต้สถานการณ์แวดล้อม เงื่อนไขของครัวเรือนเกษตรกรและ ชุมชน และติดตามสนับสนุน หรือร่วมวางแผนแก้ไขปัญหาในการประกอบอาชีพ ส่วนสถาบันการเงิน ควรช่วยเกษตรกร ศึกษาวิเคราะห์ความเป็นไปได้ของโครงการที่เสนอขอกู้เงิน และในการ อนุมัติโครงการสถาบันการเงินควรให้ความสำคัญกับผลกระทบที่จะเกิดขึ้นจากโครงการทั้งทาง ด้านเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม มากกว่าการพิจารณาเฉพาะความเพียงพอของหลักทรัพย์ ที่ใช้ในการค้ำประกันเงินกู้ และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องควรส่งเสริมให้เกษตรกรมีการ รวมกลุ่ม และใช้กระบวนการกลุ่มในการแก้ไขปัญหา ทั้งนี้กลุ่มกิจกรรมดังกล่าวควรตอบสนอง ต่อการแก้ไขปัญหาด้านเศรษฐกิจและสังคมของครัวเรือนเกษตรกรและชุมชน และควรสนับสนุน ส่งเสริมให้มีการฟื้นฟูทรัพยากรที่เสื่อมโทรม เนื่องจากผลกระทบจากการเลี้ยงกุ้งกุลาดำ และสนับสนุนส่งเสริมให้มีการใช้ประโยชน์ทรัพยากรได้อย่างยั่งยืน ข้อเสนอแนะสำหรับกาศึกษาต่อไป ควรมีการศึกษาวิจัยเชิงปฏิบัติการถึงแนวทางการ ส่งเสริมอาชีพเพื่อผลทางเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม ควรมีการศึกษาถึงศักยภาพของ ครอบครัวและเครือญาติในการสนับสนุนและลดความเสี่ยงในการประกอบอาชีพของเกษตรกรรายย่อย และควรมีการศึกษาวิจัยเพื่อหาแนวทางในการฟื้นฟูและใช้ประโยชน์พื้นที่นากุ้ง