ทรัพย์สินของรัฐตามกฎหมายไทย มีอยู่มากมายหลายประเภท ปรากฎอยู่ในกฎหมายหลายฉบับ ได้แก่ ที่ราชพัสดุ ตาม พระราชบัญญัติที่ราชพัสดุ พ.ศ.2518 ที่โบราณสถาน ตามพระราช บัญญัติโบราณสถาน โบราณวัตถุ ศิลปวัตถุและพิพิธภัณฑสถาน แห่งชาติ พ.ศ.2504 คลองประปา ตามพระราชบัญญัติคลองประปา พ.ศ.2526 ทางน้ำชลประทาน ตามพระราชบัญญัติการชลประทาน หลวง พ.ศ.2485 ทางหลวง ตามพระราชบัญญัติทางหลวง พ.ศ.2535 ที่สาธารณประโยชน์ ตามพระราชบัญญัติลักษณะปกครองท้องที่ พ.ศ.2457 อุทยานแห่งชาติ ตามพระราชบัญญัติอุทยานแห่งชาติ พ.ศ.2504 เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า ตามพระราชบัญญัติสงวน และคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ.2535 รวมทั้ง สาธารณสมบัติของ แผ่นดิน และ ทรัพย์สินของแผ่นดิน ตามประมวลกฎหมายแพ่ง และพาณิชย์ เป็นต้น เนื่องจากทรัพย์สินของรัฐมีอยู่อย่างหลากหลาย และ กฎหมายที่ใช้บังคับมีอยู่มากมายแตกต่างกันไปดังกล่าว จึง เป็นเรื่องยากที่จะทำความเข้าใจกฎหมายว่าด้วยการใช้และ การคุ้มครองทรัพย์สินของรัฐอย่างเป็นระบบ ปัญหาในการตี ความกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับเรื่องนี้จึงเกิดขึ้นอยู่เสมอ ดังที่ได้ปรากฎอยู่ในคำพิพากษาฎีกา คำวินิจฉัยของสำนักงาน อัยการสูงสุด บันทึกความเห็นของคณะกรรมการกฤษฎีกา และใน คำอธิบายกฎหมายเป็นจำนวนมาก ปัญหาที่เกิดขึ้นมิได้เป็นเพียงข้อขัดข้องในทางวิชาการ เท่านั้น หากแต่ก่อให้เกิดปัญหาในทางปฏิบัติในหลายประการ ทำให้พนักงานเจ้าหน้าที่ผู้รักษาการตามกฎหมายไม่สามารถ บังคับใช้กฎหมายให้เกิดผลอย่างจริงจัง อันเป็นผลให้รัฐ ไม่สามารถรักษาทรัพย์สินของรัฐไว้ได้ วิทยานิพนธ์ฉบับนี้ จึงมีวัตถุประสงค์ที่จะวิเคราะห์ ปัญหาที่เกี่ยวข้องกับเรื่องดังกล่าวพร้อมทั้งเสนอแนะแนว ทางแก้ไข โดยจะจำกัดขอบเขตของการศึกษาไว้เฉพาะเรื่อง การใช้และการคุ้มครองทรัพย์สินของรัฐประเภทสาธารณสมบัติ ของแผ่นดินเท่านั้น เพื่อมิให้เนื้อหาของการศึกษากว้างไกล เกินไป ผู้เขียนได้ตั้งประเด็นปัญหาเรื่อง การใช้และ การคุ้มครองสาธารณสมบัติของแผ่นดินไว้ 4 ประเด็น ได้แก่ 1. ปัญหาเรื่องความหมายของสาธารณสมบัติของแผ่นดิน ว่ามีความหมายรวมถึงทรัพย์สินประเภทใดบ้าง และมี ความเกี่ยวพันกับทรัพย์สินที่รัฐมีอำนาจดูแลจัดการ ประการอื่นอย่างไร นอกจากนี้คำว่า แผ่นดินในที่นี้ มีความหมายครอบคลุมถึงหน่วยงานของรัฐประเภทใด บ้าง เช่น องค์กรปกครองส่วนกลางและส่วนภูมิภาค องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และรัฐวิสาหกิจหรือองค์กรมหาชน อิสระอื่น จึงเป็นเรื่องที่ต้องวิเคราะห์กันอย่างละเอียด เพื่อค้นหาความหมายที่แท้จริงของสาธารณสมบัติของแผ่นดิน 2. ปัญหาเรื่ององค์กรที่มีอำนาจดูแลจัดการสาธารณ สมบัติของแผ่นดิน เนื่องจากหน่วยงานของรัฐที่มีอำนาจหน้าที่ ดูแลรักษาและจัดการสาธารณสมบัติของแผ่นดินมีอยู่มากมาย หลายหน่วยงานทำให้เกิดปัญหาในเรื่ององค์กรที่มีอำนาจ อยู่เสมอ โดยเฉพาะปัญหาเรื่องความสับสนและความซ้ำซ้อนของ องค์กรที่มีอำนาจ นอกจากนี้ยังมีปัญหาเรื่องกระบวนการใน การใช้อำนาจขององค์กรเจ้าหน้าที่ และปัญหาการใช้อำนาจไม่ สอดคล้องหรือขัดแย้งกับผลประโยชน์ของประชาชน ฯลฯ 3. ปัญหาเรื่องระบบการใช้สาธารณสมบัติของแผ่นดิน การใช้สาธารณสมบัติของแผ่นดินสามารถกระทำได้ในลักษณะใด บ้างยังเป็นเรื่องที่ไม่มีความชัดเจนในระบบกฎหมายไทย การใช้ สาธารณสมบัติของแผ่นดินแบบร่วมกันและแบบเฉพาะราย มีขอบเขต และรูปแบบแตกต่างกันอย่างไร เป็นเรื่องที่จำเป็นต้องศึกษา กันอย่างจริงจัง เพื่อป้องกันมิให้ประชาชนใช้สิทธิของตน เกินขอบเขต และเพื่อป้องกันมิให้รัฐใช้อำนาจล่วงละเมิด สิทธิของประชาชนในการใช้สาธารณสมบัติของแผ่นดินมากเกิน ความจำเป็น 4. ปัญหาเรื่องความคุ้มครองสาธารณสมบัติของแผ่นดิน ในปัจจุบันมีผู้เข้าใช้สาธารณสมบัติของแผ่นดินโดยมิชอบเป็น จำนวนมาก จึงจำเป็นต้องตรวจสอบว่ามาตรการทางกฎหมายที่รัฐ มีอยู่มีข้อบกพร่องอย่างไร จึงทำให้รัฐไม่สามารถรักษาสาธารณ สมบัติของแผ่นดินไว้ได้ จากการศึกษาในวิทยานิพนธ์ฉบับนี้ ผู้เขียนได้ข้อสรุป ของปัญหาข้างต้น 4 ประการ 1. ในเรื่องความหมายของสาธารณสมบัติของแผ่นดินนั้น สรุปได้ว่า สาธารณสมบัติของแผ่นดิน หมายถึงทรัพย์สินของ รัฐที่มีอยู่เพื่อให้ประชาชนใช้ร่วมกัน ทรัพย์สินของรัฐที่ ใช้เพื่อการบริการสาธารณะ และที่ดินรกร้างว่างเปล่าที่สงวน ไว้เพื่อประโยชน์ของส่วนรวม เนื่องจากทรัพย์สินดังกล่าวมี วัตถุประสงค์พิเศษกว่าทรัพย์สินประเภทอื่น จึงเป็นผลให้ ได้รับความคุ้มครองทางกฎหมายหลายประการไม่ว่าจะเป็น ความคุ้มครองทางแพ่ง ความคุ้มครองทางอาญาและความคุ้มครอง ทางปกครอง นอกจากนี้ยังได้รับความคุ้มครองในแง่ของการ ดูแลรักษาเนื่องจากกฎหมายกำหนดให้มีหน่วยงานของรัฐจำนวน มากที่ทำหน้าที่ดูแลรักษาและในเรื่องหลักเกณฑ์การใช้ สาธารณสมบัติของแผ่นดินก็มีหลักเกณฑ์การใช้ที่พิเศษกว่า หลักเกณฑ์การใช้ทรัพย์สินประเภทอื่นด้วย 2. ในเรื่ององค์การที่มีอำนาจดูแลจัดการสาธารณ สมบัติของแผ่นดิน ผู้เขียนได้ข้อสรุป 3 ประการ ประการแรก ได้พบว่ากฎหมายที่ให้อำนาจองค์กรบางองค์กรยังไม่มี ความชัดเจนคลุมเครือและองค์กรมีอำนาจซ้ำซ้อนกัน ประการที่สอง องค์กรที่มีอำนาจดูแลจัดการไม่มีความเหมาะสม ประการสุดท้าย องค์กรที่มีอำนาจดูแลจัดการผูกขาดเฉพาะหน่วยงานของรัฐ ไม่เปิดโอกาสให้ประชาชนเข้ามีส่วนร่วมในการดูแลจัดการเลย ทำให้เกิดปัญหาว่ารัฐใช้อำนาจไม่สอดคล้องกับความต้องการ ของประชาชนอยู่เสมอ เรื่องดังกล่าวจึงสมควรจะมีการแก้ไข กันต่อไป 3. สำหรับเรื่องระบบการใช้สาธารณสมบัติของแผ่นดิน นั้น หากแบ่งตามวัตถุประสงค์ของการใช้อาจแบ่งออกเป็น 2 ประเภท คือ การใช้เพื่อประโยชน์ร่วมกันของประชาชนและ การใช้เพื่อการบริการสาธารณะ การใช้ประเภทแรก เป็นการใช้ ของประชาชนโดยตรง ส่วนการใช้ประเภทหลัง เป็นการใช้โดย หน่วยงานของรัฐเพื่อประโยชน์ของส่วนรวมในทางอ้อม และ ถ้าแบ่งตามลักษณะการใช้ อาจแบ่งออกเป็นการใช้แบบร่วมกัน และการใช้แบบเฉพาะราย การใช้แบบร่วมกัน เป็นการใช้แบบปกติ สอดคล้องกับวัตถุประสงค์ของทรัพย์ การใช้แบบร่วมกันนี้ โดยหลักแล้วประชาชนสามารถเข้าใช้ได้อย่างเสรี เสมอภาคและ ไม่ต้องเสียค่าตอบแทน สำหรับการใช้แบบเฉพาะราย เป็นการใช้ สาธารณสมบัติของแผ่นดินเพื่อประโยชน์ของบุคคลหนึ่งบุคคลใด โดยเฉพาะการใช้จึงมีขอบเขตจำกัดมากกว่า ดังนั้นผู้ใช้ จำเป็นต้องได้รับอนุญาตจากฝ่ายปกครองก่อนซึ่งฝ่ายปกครอง อาจกำหนดเงื่อนไขใด ๆ ก็ได้ การใช้ต้องเสียค่าตอบแทน และ ใช้ในลักษณะชั่วคราวเพราะอาจถูกเพิกถอนได้เสมอ และรูปแบบ ของการใช้แบบเฉพาะรายมีทั้งนิติกรรมทางปกครองและสัญญา ทางปกครอง 4. ในเรื่องความคุ้มครองสาธารณสมบัติของแผ่นดินควร จะได้มีการปรับปรุงมาตรการต่าง ๆ ของรัฐในการคุ้มครองรักษา สาธารณสมบัติของแผ่นดิน ให้มีประสิทธิภาพมากขึ้นไม่ว่าจะ เป็นเรื่องความคุ้มครองทางแพ่ง ความคุ้มครองทางอาญาและ ความคุ้มครองทางปกครองเพื่อที่จะทำให้รัฐมีอำนาจจัดการ กับผู้ที่ละเมิดกฎหมายให้เกิดผลอย่างจริงจังมากกว่าเดิม