วิทยานิพนธ์ฉบับนี้เริ่มต้นจากแนวความคิดที่ว่าใน สังคมการเมืองหนึ่ง ๆ จะมีการผลิตความคิดทางการเมืองขึ้น โดยกลุ่มการเมืองต่าง ๆ ซึ่งความคิดทางการเมืองที่ผลิตขึ้น มานี้เปรียบเสมือนกับเครื่องมือของกลุ่มการเมืองหนึ่ง ๆ ในการอธิบายการขึ้นสู่อำนาจ การดำรงอยู่และการพิทักษ์รักษา อำนาจของกลุ่มการเมืองที่ผลิตความคิดนั้น ๆ ขึ้นมา ด้วยการที่แนวคิดหรืออีกนัยหนึ่งทฤษฎีทางการเมืองเข้าไป กำหนดลักษณะโครงสร้างหรือแบบแผนความสัมพันธ์ของสถาบัน ทางการเมืองที่สำคัญ ๆ การศึกษาในที่นี้ ได้หยิบยกการผลิต ความคิดหรือทฤษฎีประชาธิปไตยแบบไทยที่ปรากฎขึ้นในช่วง ทศวรรษ 2490 ถึงทศวรรษ 2510 เป็นกรณีศึกษาและพบว่า ในช่วงระยะเวลาดังกล่าว ได้มีการผลิตแนวความคิดหรือ ทฤษฎีประชาธิปไตยแบบไทยจากกลุ่มทางการเมืองที่สำคัญ 4 กลุ่ม นั่นก็คือกลุ่มอนุรักษ์นิยมเก่า กลุ่มซอยราชครู กลุ่มสี่เสาเทเวศน์ และกลุ่มอนุรักษ์นิยมใหม่ แนวความคิดหรือทฤษฎีประชาธิปไตยแบบไทยของ กลุ่มอนุรักษ์นิยมเก่า จะตั้งอยู่บนหลักของความสืบเนื่อง ของสังคมการเมืองไทย จากระบอบการปกครองแบบจารีต สู่ระบอบประชาธิปไตยแบบไทย ในฐานะที่ทั้งสองระบอบ มีสถาบันพระมหากษัตริย์เป็นผู้นำชุมชนทางการเมืองตาม ทฤษฎีอเนกชนนิกรสโมสรสมมุติ ทฤษฎีประชาธิปไตยแบบไทย ของกลุ่มอนุรักษ์นิยมเก่านี้ แสดงบทบาทในการกำหนดโครงสร้าง ความสัมพันธ์ของสถาบันทางการเมือง ในช่วงครึ่งแรกของ ทศวรรษ 2490 ส่วนกลุ่มซอยราชครูจะนำเสนอแนวความคิดหรือทฤษฎี ประชาธิปไตยแบบไทย โดยการพิจารณาถึงการเปลี่ยนแปลง จากระบอบการปกครองแบบจารีตของไทย ซึ่งอำนาจอธิปไตย ทั้งสามคืออำนาจนิติบัญญัติ อำนาจบริหาร และอำนาจตุลาการ รวมอยู่ที่องค์พระมหากษัตริย์มาเป็นระบอบประชาธิปไตยแบบไทย ที่อำนาจทั้งสามนี้แบ่งแยกออกจากกัน โดยอำนาจนิติบัญญัติจะถูก ใช้โดยสถาบันนิติบัญญัติที่มาจากการเลือกตั้งอำนาจบริหารจะถูก ใช้โดยสถาบันบริหารที่มาจากสถาบันนิติบัญญัติและข้าราชการ อำนาจตุลาการถูกใช้โดยศาล แนวความคิดของกลุ่มซอยราชครู จะกำหนดความสัมพันธ์ของสถาบันทางการเมืองของไทย ในช่วงครึ่งหลังของทศวรรษ 2490 แนวความคิดหรือทฤษฎีประชาธิปไตยแบบไทยต่อมา คือ แนวความคิดของกลุ่มสี่เสาเทเวศร์ ซึ่งกำหนดโครงสร้าง ของสถาบันทางการเมืองของไทยในช่วงปี พ.ศ.2501-2516 แนวความคิดนี้ตั้งอยู่บนหลักการของความเปลี่ยนแปลงและสืบเนื่อง คือจะนำเสนอว่า ระบอบการปกครองแบบจารีตกับระบอบประชา ธิปไตยเป็นระบอบที่แตกต่างกัน ระบอบการปกครองแบบจารีตนั้น พระเจ้าแผ่นดินจะเป็นเทวราชาและทรงอำนาจสมบูรณาญาสิทธิ ประชาชนคือไพร่ทาส ส่วนระบอบประชาธิปไตยเป็นเรื่องของ การปกครองเพื่อประโยชน์สุขของประชาชน ในขณะเดียวกัน ระบอบประชาธิปไตยแบบไทย เป็นระบอบที่รับเอามรดกตกทอด ทางวัฒนธรรมที่สำคัญของไทยแต่ดั้งเดิม 3 ประการมาใช้ นั่นก็คือ (1) ประชาธิปไตยแบบพุทธที่ยึดถือหลักของความสมานฉันท์ และไม่นิยมมีฝ่ายค้าน (2) วัฒนธรรมที่ผู้ปกครองยึดคติพ่อปกครอง ลูก และ (3) วัฒนธรรมแบบเทวราชาที่มีการใช้อำนาจ อย่างเด็ดขาด แนวความคิดประชาธิปไตยแบบไทยสุดท้าย คือแนวความคิด ของกลุ่มอนุรักษ์นิยมใหม่ซึ่งพิจารณาระบอบประชาธิปไตยแบบไทย ในฐานะที่สืบเนื่องมาจากระบอบการปกครองแบบจารีต คือการที่ สถาบันพระมหากษัตริย์แบบไทยที่มีลักษณะเสรีนิยม คือการยึดถือ การปกครองโดยธรรมได้ขยายสิทธิให้แก่ประชาชนให้เข้ามามี ส่วนร่วมทางการเมือง แนวความคิดนี้จะกำกับความสัมพันธ์ ของสถาบันทางการเมืองของไทยหลังเหตุการณ์ในเดือนตุลาคม พ.ศ.2516 ในช่วงท้ายของวิทยานิพนธ์ได้นำเสนออย่างสังเขป เกี่ยวกับพลังอำนาจใหม่ในสังคมการเมือง คือชนชั้นกลางหรือ กระฎุมพีที่ขยายตัวมากขึ้นในช่วง พัฒนา ของกลุ่มสี่เสาเทเวศร์ โดยแม้ว่าจนถึงเมื่อไม่นานมานี้ ชนชั้นกลางยังคงเป็นกลุ่มการเมือง ที่เพียงแต่มี ส่วนร่วม ทางการเมืองโดยหาได้เป็นผู้มีอำนาจ โดยแท้จริงไม่ แต่ชนชั้นกลางก็ได้มีการผลิตแนวความคิดประชา ธิปไตยของตนที่ตั้งอยู่บนหลักของสิทธิเสรีภาพ และหลักการที่ว่า อำนาจทางการเมืองต้องเป็นของตัวแทนที่ได้รับการเลือกตั้ง จากประชาชน แนวความคิดประชาธิปไตยแบบไทยที่นำเสนอในวิทยานิพนธ์ ฉบับนี้เป็นตัวอย่างที่แสดงให้เห็นว่าในสังคมการเมือง ยุคประชาธิปไตย ของไทยนั้นยังไม่มีแนวความคิดประชาธิปไตย ของกลุ่มใดลงรากฝังลึกจนสามารถจัดโครงสร้างความสัมพันธ์ของ สถาบันทางการเมือง ให้เป็นไปตามแนวความคิดหรือทฤษฎีของ กลุ่มตนได้