วิทยานิพนธ์นี้มุ่งจะศึกษาพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระจุลจอม เกล้าเจ้าอยู่หัวเกี่ยวกับบทบาทของพระมหากษัตริย์ในสังคมสยาม โดย วิเคราะห์จากพระราชหัตถเลขาส่วนพระองค์ในช่วง พ.ศ 2417-2453 จากการศึกษาถึงบทบาทของพระมหากษัตริย์ในสังคมสยามเท่าที่ผ่าน มามักจะเสนอแนวคิดว่าพระมหากษัตริย์นั้นคือ สัญลักษณะและผู้นำของประ เทศ ที่ดำรงพระองค์อยู่ภายใต้กฏของศีลธรรมและหลักทศพิธราชธรรม แต่ จากการวิเคราะห์ ความ ต่าง ๆ ในพระราชหัตถเลขาของพระบาทสมเด็จ พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวพบว่า สารัตถะต่าง ๆ ที่ปรากฏในพระราชหัตถ เลขานั้นเป็นสารัตถะที่สามารถวิเคราะห์ได้ว่า พระบาทสมเด็จพระจุบจอม เกล้าเจ้าอยู่หัวทรงตระหนังดีว่าในฐานะที่ทรงดำรงตำแหน่งเป็นพระ มหากษัตริย์ ควรจะ มีบทบาทอย่างไร และ จะต้อง มีบทบาทอย่างไร กล่าวคือจะต้องเป็นทั้งสัญญลักษณะของประเทศพร้อม ๆ กับเป็นผู้นำประเทศ ที่จะต้องแยกแยะบทบาททั้งสองนี้ออกจากกัน เพราะการเป็นสัญลักษณ์ของประ เทศนั้นเป็นการนำอุปนิสัยส่วนพระองค์ที่ดีตามมาตรฐานของสังคมมา เสนอสนองต่อสาธารณชนเพื่อก่อให้เกิดความศรัทธาและเชื่อมั่นอันจะนำมาซึ่ง ความจงรักภักดีและในขณะเดียวกัน การเป็นผู้นำที่ดีนั้นก็ต้องมีสมรรถภาพ ของนักปกครองที่ดี ซึ่งมิได้ตัดสินคุณงามความดีหรือเลวด้วย มาตรฐานความดี เลวทางศีลธรรม ด้วยเหตุที่ว่าการดำเนินกุศโลบายทางการเมืองนั้น ไม่ ควรถูกดำเนินการด้วยแนวโน้มของจริยธรรม เพราะความเสียหายที่อาจจะ เกิดขึ้นจากความมีจริยธรรมของพระมหากษัตริย์นี้อาจจะก่อให้เกิดความวิบัติ แก่ชาติและประชาชนได้ดังนั้นการเป็นผู้ปกครองที่ดีจึงต้องดำรงตนอยู่ใน สองบทบาทแห่งการเป็นพระมหากษัตริย์ กล่าวคือ มีทั้ง ภาพลักษณ์ และ สมรรถภาพที่ดีเลิศ ของผู้ตำเพราะภาพลักษณ์จะเป็นสิ่งที่ปรากฏสู่สายตาประ ชาราษฎร์ อันจะก่อให้เกิดความศรัทธาและยินยอมที่จะ เชื่อฟัง พระบรม ราโชบายต่าง ๆ ขององค์พระมหากษํตริย์ซึ่งจะเป็นหนทางที่จะทำให้พระ ราชอำนาจของพระมหากษัตริย์จีรังยั่งยืน และเป็นขวากหนามขวางกั้นการ ท้ายทาย อำนาจของผู้พยายาม ท้าทาย อำนาจของผู้ปกครอง ในขณะ เดียวกันผู้นำก็จะต้องมีหลักการปกครองที่ดี เพราะในเชิงการเมืองแล้ว การปราศจากเล่ห์เหลี่ยมและอุบายทางการเมืองย่อมไม่อาจนำพาความสำเร็จ มาสู่ผู้ปกครองได้