การศึกษาแนวทางการจัดการพื้นที่ป่าชายเลนในอำเภอยะหริ่ง จังหวัดปัตตานี เป็นการศึกษาลักษณะกิจกรรมการใช้ประโยชน์ที่ดิน ผลกระทบจากกิจกรรมการใช้ประโยชน์ที่ดิน ที่ปรากฎในพื้นที่ศึกษา ศักยภาพที่ดิน ความสัมพันธ์ระหว่างทรัพยากรดินและป่าไม้ชายเลน เพื่อนำเสนอแนวทางการจัดการทรัพยากรที่ดินที่เหมาะสมกับสภาพพื้นที่ศึกษา โดยเน้นการศึกษา ด้านกายภาพเป็นหลัก การศึกษาการเปลี่ยนแปลงการใช้ประโยชน์ที่ดินโดยภาพถ่ายทางอากาศและภาพถ่ายดาวเทียม ในช่วงระยะเวลา 10 ปีที่ผ่านมา (พ.ศ. 2529-2538) พบว่ากิจกรรมการเพาะเลี้ยงกุ้งกุลาดำ เป็นกิจกรรมการใช้ประโยชน์ที่ดินที่เพิ่มจำนวนมากขึ้นอย่างรวดเร็ว และมีแนวโน้มจะส่งผล กระทบสิ่งแวดล้อมต่อทรัพยากรป่าชายเลนในพื้นที่ศึกษามากที่สุด และพบว่าพื้นดินส่วนใหญ่ ในพื้นที่ศึกษามีความเหมาะสมตามศักยภาพที่ดินสำหรับเป็นพื้นที่ป่าชายเลนมากที่สุด การศึกษาลักษณะโครงสร้างความสัมพันธ์ของทรัพยากรดินและป่าไม้ของป่าชายเลนยะหริ่ง ได้ทำการศึกษาโดยใช้เทคนิค Transect line plot method ในบริเวณป่าชายเลนที่มีสภาพสมบูรณ์ จำนวน 13 แนวสำรวจจากริมชายฝั่งคลองยะหริ่งด้านตะวันตกไปสิ้นสุดแนวป่าชายเลนด้านตะวันออก แต่ละจุดสำรวจห่างกัน 100 เมตรในแต่ละแนวสำรวจทำการเก็บตัวอย่างดินมาศึกษาคุณสมบัติทาง กายภาพและทางเคมีที่สำคัญบางประการของดิน ศึกษาลักษณะโครงสร้างของป่าชายเลนยะหริ่ง ได้แก่ พันธุ์ไม้ชายเลนเด่น ลักษณะการขึ้นอยู่ของพันธุ์ไม้ และความสัมพันธ์ระหว่าง คุณสมบัติดินกับพันธุ์ไม้ป่าชายเลน ผลการศึกษาพบว่า ดินป่าชายเลนยะหริ่งประกอบด้วย 2 กลุ่ม กลุ่มดินที่ 1 เป็นดินเหนียว พบในที่ลุ่มต่ำติดกับคลองยะหริ่งมีน้ำทะเลท่วมถึงเป็นเวลานาน กว่ากลุ่มดินที่ 2 ซึ่งเนื้อดินเป็นดินเหนียวถึงดินร่วนเหนียวปนทราย และพบในที่สูงกว่า กลุ่มดินที่ 1 กลุ่มดินที่ 1 มีระดับความอุดมสมบูรณ์ของดินสูงกว่าและมีพื้นที่มากกว่า กลุ่มดินที่ 2 ลักษณะการขึ้นอยู่ของพันธุ์ไม้ป่าชายเลนพบว่า โกงกางใบเล็ก ตาตุ่มทะเล ถั่วขาว แสมขาว และแสมดำ เป็นพันธุ์ไม้ป่าชายเลนเด่นใน 4 แนวสำรวจหลัก โกงกางใบเล็ก เป็นพันธุ์ไม้ป่าชายเลนเด่นในบริเวณริมชายฝั่งคลองยะหริ่ง ถัดมาจะเป็นแสมขาว และตาตุ่มทะเล และจะพบถั่วขาวและแสมดำเป็นพันธุ์ไม้ป่าชายเลนเด่นในแนวถัดไป โกงกางใบเล็กเป็นพันธุ์ไม้ ป่าชายเลนที่สามารถเจริญเติบโตได้ดีในดินเหนียวและมีน้ำทะเลท่วมขังนานเช่นเดียวกับ แสมขาวและเแสมดำ และสามารถเจริญเติบโตได้ดีในดินกรดปานกลางถึงกรดเล็กน้อยและดินมีความ เค็มสูง ตาตุ่มทะเลและถั่วขาวสามารถเจริญเติบโตได้ดีในดินเหนียวถึงดินร่วนเหนียวปนทราย และมีระยะเวลาการท่วมขังของน้ำทะเลน้อยกว่า และสามารถเจริญเติบโตได้ดีในดินกรดรุนแรงถึง กรดเล็กน้อยและดินมีความเค็มสูงถึงต่ำเช่นเดียวกับแสมขาวและแสมดำ ดินในทุกแนวสำรวจมี ปริมาณอินทรียวัตถุสูง โดยเฉพาะดินใต้ร่มเงาของตาตุ่มทะเลและถั่วขาว จากการศึกษาข้อมูลพื้นฐานเกี่ยวกับลักษณะการใช้ประโยชน์ที่ดิน ผลกระทบสิ่งแวดล้อม จากการใช้ประโยชน์ที่ดิน ศักยภาพการใช้ที่ดิน ลักษณะโครงสร้างของทรัพยากรป่าชายเลน ยะหริ่ง ได้นำมาประเมินแนวทางการจัดการทรัพยากรที่ดินสำหรับพื้นที่ศึกษาด้วยการประเมิน ผลกระทบสิ่งแวดล้อม แบบ Scaling-weighting checklist และผลตอบแทนทางเศรษฐกิจจากการใช้ ประโยชน์ที่ดินที่สำคัญในแต่ละแนวทาง ผลจากการประเมินดังกล่าวสามารถนำเสนอแนวทางการจัดการ ทรัพยากรที่ดิน 3 แนวทางที่เหมาะสมกับสภาพพื้นที่ศึกษา แนวทางที่ 1 เน้นการใช้ทรัพยากร ที่ดินอย่างเต็มที่ตามศักยภาพที่ดินจึงกำหนดให้มีพื้นที่เพาะเลี้ยงกุ้งกุลาดำมากที่สุด แนวทางที่ 2 เน้นการใช้ทรัพยากรที่ดินแบบผสมผสานจึงกำหนดให้มีพื้นที่เพาะเลี้ยงกุ้งกุลาดำ เฉพาะพื้นที่ที่เหมาะสมเท่านั้น นอกนั้นเปลี่ยนเป็นพื้นที่ฟื้นฟูสภาพป่าชายเลน แนวทางที่ 3 เน้นการอนุรักษ์ทรัพยากรป่าชายเลน จึงกำหนดให้ไม่มีพื้นที่เพาะเลี้ยงกุ้งกุลาดำโดยเปลี่ยน เป็นพื้นที่ฟื้นฟูสภาพป่าชายเลนแทน แนวทางการจัดการทรัพยากรที่ดินสองแนวทางแรกมีความ เหมาะสมกับสภาพพื้นที่ศึกษามากกว่าแนวทางสุดท้าย เนื่องจากเป็นแนวทางที่ให้ผลตอบแทนทาง เศรษฐกิจสูง อย่างไรก็ตามแนวทางดังกล่าวนี้เมื่อดำเนินการแล้วจะมีแนวโน้มที่จะส่งผล กระทบสิ่งแวดล้อมต่อทรัพยากรธรรมชาติโดยรวมในพื้นที่ศึกษามากกว่าแนวทางสุดท้าย ดังนั้น จะต้องมีการนำมาตรการที่เหมาะสมมาใช้ร่วมในการจัดการใช้ประโยชน์ที่ดินเพื่อลดผลกระทบสิ่ง แวดล้อมให้อยู่ในเกณฑ์ที่ยอมรับได้