การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการ มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบการ สนับสนุนและให้ความรู้เพื่อส่งเสริมการดูแลตนเองในผู้ป่วยมะเร็งศีรษะและคอที่ได้รับ รังสีรักษา กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้ป่วยมะเร็งศีรษะและคอที่รับรังสีรักษาที่หน่วยรังสีรักษา โรงพยาบาลสงขลานครินทร์ คัดเลือกแบบเฉพาะเจาะจงตามคุณสมบัติที่กำหนด จำนวน 10 ราย การดำเนินการวิจัยเริ่มจากการสำรวจปัญหา วิเคราะห์ประเมินสถานการณ์แล้วนำมาวาง แผนกำหนดรูปแบบการสนับสนุนและให้ความรู้ และนำรูปแบบดังกล่าวไปปฏิบัติ การเก็บรวบรวม ข้อมูลใช้วิธีการสัมภาษณ์แบบเจาะลึก การสังเกต การบันทึกภาคสนาม วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้ เทคนิคการจัดหมวดหมู่ การตีความ และการสร้างข้อสรุป และการสะท้อนโดยกลุ่ม ผลการวิจัยพบว่า 1) การรับรู้ต่อการฉายรังสี ผู้ป่วยรับรู้ว่าเป็นสิ่งที่มีผลดี ต่อโรค เป็นยา/เหมือนยา เหมือนแดด/เหมือนไฟ และเป็นสิ่งที่น่ากลัว 2) ผู้ป่วยเปลี่ยนการ รับรู้ต่อการฉายรังสี ในกลุ่มที่กลัว ลังเล ไม่เข้าใจ ไม่มั่นใจ และมีเจตคติไม่ดีต่อโรค และการรักษามาเป็นเต็มใจ เชื่อมั่น เข้าใจ และพร้อมจะอธิบายให้คนอื่นเข้าใจ 3) การส่ง เสริมการดูแลตนเองของผู้ป่วยขณะฉายรังสีแบ่งออกเป็น 3 วงจรตามวงจรการวิจัยเชิงปฏิบัติการ คือ วงจรที่ 1 เริ่มต้นชีวิตใหม่ เรียนรู้การฉายรังสี เป็นการส่งเสริมการดูแลตนเองให้ ผู้ป่วยสามารถปรับวิถีชีวิตใหม่ ยอมรับการฉายรังสี และมีความรู้ความเข้าใจในการรักษาที่ ได้รับ ในวงจรนี้ผู้ป่วยมีการเปลี่ยนแปลงการรับรู้ต่อการฉายรังสี มีการปรับตัวยอมรับการ รักษาที่ได้รับ มีความรู้ ความเข้าใจ มีเจตคติที่ดีต่อการรักษา มีการปรับตัวกับวิถีชีวิต ที่เปลี่ยนแปลงไป มีการเรียนรู้ถึงอาการข้างเคียงที่จะเกิดขึ้น และตระหนักถึงความสำคัญ ของการดูแลตนเอง วงจรที่ 2 หาวิธีต่อสู้กับอาการข้างเคียง หลีกเลี่ยงอุปสรรค ปรับหาวิธี การที่เหมาะสม การส่งเสริมการดูแลตนเองของผู้ป่วยในระยะนี้ประกอบไปด้วยการตั้งเป้าหมาย ในการดูแลตนเอง จัดลำดับความสำคัญของปัญหา ค้นหากลวิธีการดูแลตนเองที่เหมาะสม การให้ ความรู้ และการสนับสนุนสิ่งที่เป็นกำลังใจ คงไว้ซึ่งการดูแลตนเอง ทำให้ผู้ป่วยปรับตัว ยอมรับอาการข้างเคียงที่เกิดขึ้นได้ วงจรที่ 3 เตรียมพร้อมกลับสู่สังคมด้วยความมั่นใจ ในระยะนี้มีการวางแผนการกลับไปใช้ชีวิตในสังคมเดิม การปรับตัวกับการเปลี่ยนแปลงภาพลักษณ์ และให้ความรู้ในการดูแลตนเองภายหลังฉายรังสีครบ ทำให้ผู้ป่วยมีความรู้ ความเข้าใจ และ สามารถดูแลตนเองได้ 4) ปัจจัยที่สนับสนุนการดูแลตนเองได้แก่ การได้รับความรู้เกี่ยวกับ การฉายรังสีที่เพียงพอ ผู้ดูแล การได้รับการสนับสนุนทางด้านจิตใจ และระบบบริการสุขภาพ ที่เอื้ออำนวย สำหรับปัจจัยที่เป็นอุปสรรคได้แก่ อาการข้างเคียงจากการฉายรังสี ข้อจำกัด ด้านร่างกาย นิสัยประจำตัว ระบบบริการสุขภาพที่ได้รับ การได้รับความรู้ไม่เพียงพอ และ ปัญหาเศรษฐกิจ 5) ผู้ป่วยทั้ง 10 รายได้รับรังสีครบตามปริมาณที่กำหนด 6) รูปแบบการสนับ สนุนและให้ความรู้ประกอบด้วย การเตรียมตัวของพยาบาล ผู้ป่วยและครอบครัวทั้งในด้านความรู้ ทักษะ การเตรียมพร้อมด้านจิตใจ รวมทั้งระบบบริการสุขภาพที่เอื้ออำนวย โดยใช้กลวิธีที่ สำคัญคือ การสร้างสัมพันธภาพที่ดี การให้ข้อมูลที่เหมาะสม การค้นหากลวิธีที่เหมาะสม การ สะท้อนการปฏิบัติ การติดตามสนับสนุนให้กำลังใจอย่างต่อเนื่อง และที่สำคัญคือการใช้ กระบวนการกลุ่มให้ผู้ป่วยได้พบกับเพื่อนผู้ป่วยด้วยกัน หรือผู้ป่วยที่ผ่านประสบการณ์มา แล้วโดยผ่านกลุ่มสนับสนุนและให้ความรู้ 7) สื่อในการให้ความรู้ประกอบด้วย คู่มือเรื่อง จะปฏิบัติตัวอย่างไรเมื่อฉายรังสีบริเวณศีรษะและคอ การจัดสาธิตตัวอย่างยาที่ใช้บ่อย จัด สาธิตตัวอย่างอาหารที่เหมาะสมกับผู้ป่วย และวีดิทัศน์เรื่องการดูแลตนเองของผู้ป่วยที่ฉาย รังสีบริเวณศีรษะและคอ