การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษากลุ่มภูมิปัญญาชาวบ้านและลักษณะ ที่นำมาใช้ในการพัฒนาหลักสูตรระดับท้องถิ่น (2) ศึกษาระดับการพัฒนาหลักสูตรระดับ ท้องถิ่น (3) ประมวลความคิดเห็นของผู้บริหารโรงเรียน ครูวิชาการและปราชญ์ชาวบ้านเกี่ยว กับการนำภูมิปัญญาชาวบ้านมาใช้ในการพัฒนาหลักสูตรระดับท้องถิ่นในโรงเรียนประถมศึกษา สังกัดสำนักงานการประถมศึกษาจังหวัดแม่ฮ่องสอน ตัวอย่างประกอบด้วยผู้บริหารโรงเรียน จำนวน 100 คน ครูวิชาการ 100 คน และปราชญ์ชาวบ้าน จำนวน 26 คน รวมทั้งสิ้น 226 คน ได้มาจากการสุ่มแบบแบ่งชั้นภูมิ (Stratified Random Sampling) เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบสอบถามและแบบสัมภาษณ์ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติพื้นฐานแจกแจงความถี่ หาค่า ร้อยละ (%) ค่าเฉลี่ย (X) ความเบี่ยงเบนมาตรฐาน (S.D.) และวิเคราะห์เนื้อหาสร้างข้อสรุป ผลการวิจัยสรุปได้ดังนี้ 1. กลุ่มภูมิปัญญาชาวบ้านที่นำมาใช้ในการพัฒนาหลักสูตรระดับท้องถิ่นมากที่สุด คือ กลุ่มศิลปะ วัฒนธรรมขนบธรรมเนียมและประเพณี โดยนำเนื้อหาเกี่ยวกับประเพณีท้องถิ่นในรอบ 12 เดือน รองลงมาคือกลุ่ม คติ ความคิด ความเชื่อ หลักการที่เป็นพื้นฐานขององค์ความรู้ โดยนำเนื้อหาเรื่อง คติ คำคม สุภาษิต และคำพังเพย กลุ่มการประกอบอาชีพท้องถิ่น นำเนื้อหา เรื่องการจักสารไม้ไผ่ กลุ่มแนวคิด หลักปฏิบัติหรือเทคโนโลยีชาวบ้าน นำเนื้อหาเรื่องการ ปลูกพืชเศรษฐกิจให้โตเร็ว กลุ่มประสบการณ์ที่นำภูมิปัญญาชาวบ้านใช้พัฒนาหลักสูตรระดับ ท้องถิ่นมากที่สุด ได้แก่ กลุ่มสร้างเสริมลักษณะนิสัย รองลงมาคือกลุ่มสร้างเสริมประสบการณ์ ชีวิตกลุ่มการงานและพื้นฐานอาชีพ กลุ่มทักษะ (ภาษาไทย-คณิตศาสตร์) และกลุ่มประสบการณ์ พิเศษโดยส่วนใหญ่นำภูมิปัญญาชาวบ้านมาปรับกิจกรรมการเรียนการสอนหรือจัดกิจกรรมในกลุ่ม สร้างเสริมลักษณะนิสัย 2. การพัฒนาหลักสูตรระดับท้องถิ่น ในภาพรวมอยู่ในระดับปานกลาง (X=2.72 S.D. = 0.78) เมื่อแยกเป็นรายลักษณะการปฏิบัติพบว่า การปรับกิจกรรมการเรียนการสอนหรือจัด กิจกรรมเสริมอยู่ในระดับมาก ส่วนการปรับรายละเอียดเนื้อหา การจัดทำคำอธิบายหรือรายวิชา เพิ่มเติม การปรับปรุงและ/หรือเลือกใช้สื่อการเรียนให้เหมาะสม การจัดทำสื่อการเรียนขึ้น ใหม่อยู่ในระดับปานกลาง 3. การนำภูมิปัญญาชาวบ้านมาใช้ ส่วนใหญ่ใช้วิธีเชิญปราชญ์ชาวบ้านที่เป็นช่าง เทคนิคหรือช่างฝีมือมาเป็นวิทยากร ปัญหาที่พบ คือ ขาดงบประมาณในการดำเนินการผู้บริหาร และครูวิชาการหรือความคิดเห็นว่า ภูมิปัญญาชาวบ้านที่ควรนำมาจัดทำหลักสูตรท้องถิ่นนั้น ควรมีเนื้อหาเกี่ยวกับการอนุรักษ์ทรัพยากรท้องถิ่น ความรู้เรื่องสมุนไพร การจักสาน การ เกษตรแบบผสมผสาน ส่วนปราชญ์ชาวบ้านเห็นว่าในการจัดทำหลักสูตรท้องถิ่น ควรนำภูมิปัญญา เกี่ยวกับการนำทรัพยากรในท้องถิ่นมาใช้ให้เกิดประโยชน์ สามารถนำไปประกอบอาชีพได้ ควร สอดแทรกคุณธรรม จริยธรรม ความเชื่อจากศาสนา และวัฒนธรรมหรือประเพณีดั้งเดิมในชุมชนมา สอนในโรงเรียน