วิทยานิพนธ์ฉบับนี้เป็นการศึกษาเชิงวิเคราะห์วรรณกรรมล้านนาไทย เรื่องแสงเมืองหลงถ้ำ ซึ่งปรากฎในต้นฉบับใบลาน จารด้วยอักษรธรรมล้านนา ฉบับวัดกู่คำ อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่ มีผู้จารคือสีมุร จำนวน 5 ผูก รวม 219 หน้าลาน ประกอบกับเรื่องแสงเมืองหลงถ้ำ ฉบับวัดควร ค่าม้า อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่ จารด้วยอักษรธรรมล้านนา มีผู้จารเป็นภิกษุชื่อ นมอริยยุวาภิกษุ จำนวน 5 ผูก รวม 164 หน้าลาน สาระในวิทยานิพนธ์แบ่งออกเป็น 5 บท คือ บทนำ กล่าวถึงความสำคัญของเรื่องที่วิจัย บทที่ 2 ว่าด้วยลักษณะตัวอักษร และอักขรวิธีที่ปรากฎในฉบับที่ศึกษา บทที่ 3 ว่าด้วยการศึกษา วิเคราะห์เนื้อหาในเชิงวรรณศิลป์ บทที่ 4 ว่าด้วยการศึกษาวิเคราะห์วรรณกรรมล้านนาไทย เรื่องแสงเมืองหลงถ้ำในเชิงสังคม และบทที่ 5 เป็นบทสรุปและข้อเสนอแนะ การวิจัยทำให้ทราบว่าวรรณกรรมล้านนาไทย เรื่องแสงเมืองหลงถ้ำ บันทึกด้วยอักษร ธรรมล้านนา ซึ่งมีรูปแบบอักษรและอักขรวิธีเฉพาะของล้านนาไทย การประพันธ์เป็นร้อยแก้ว ปนร่าย แทรกคาถาบาลี ซึ่งเข้าใจว่าพระภิกษุชาวล้านนาไทยเรียบเรียงขึ้น เป็นวรรณกรรม ชาดกนอกนิบาตไม่ปรากฎในปัญญาสชาดก เนื้อเรื่องมุ่งสั่งสอนในเรื่องกฎแห่งกรรม และแสดง หลักธรรมคำสั่งสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่ว่า การพลัดพรากจากสิ่งที่รักเป็นทุกข์ กวีสามารถใช้คำได้เหมาะสมประณีต ในระดับคำและระดับความ ทำให้วรรณกรรมเรื่องนี้มี คุณค่าในด้านวรรณศิลป์ คุณค่าในเชิงสังคมได้สะท้อนให้เห็นค่านิยม ขนบธรรมเนียมประเพณี ดนตรี-การเล่น และความเชื่อของชาวล้านนาไทยหลายประการ นับได้ว่าวรรณกรรมล้านนาไทยเรื่องแสงเมืองหลงถ้ำ เป็นวรรณกรรมที่มีคุณค่าสูงใน เชิงวรรณศิลป์และเชิงสังคม ทำให้เห็นคุณค่าของวรรณกรรมชาดกของชาวล้านนาไทยที่น่าจะ อนุรักษ์และเผยแพร่ให้เป็นที่รู้จักในวงวรรณกรรมสืบไป