วิทยานิพนธ์ฉบับนี้ ได้ทำการศึกษาภาพมารวิชัยในจิตรกรรมฝาผนังสมัยรัตนโกสินทร์ รวมทั้งหมด 6 แห่ง ได้แก่ พระที่นั่งพุทไธสวรรย์ วัดดุสิดาราม วัดราชสิทธาราม วัดสุวรรณาราม วัดบางยี่ขัน วัดทองธรรมชาติ ทำการศึกษาในแง่มุมต่างๆ คือ ในส่วนของรูปแบบศิลปะ การวิเคราะห์ในแง่นามธรรม การตีความภาพเชิงประติมานวิทยา (Iconography) โดยเปรียบเทียบกับหลักฐานทางวรรณกรรม และหลักฐานทางโบราณคดี เพื่อเข้าใจถึงคตินิยม บทบาทของบุคคลที่ปรากฎในงานจิตรกรรม ตลอดจน ปรัชญาและหลักธรรมที่แฝงอยู่ ความนิยมในการนำเรื่องพุทธประวัติมาเขียนภาพจิตรกรรมฝาผนังนั้นอาจกล่าวได้ว่า เป็น กฎเกณฑ์การเขียนภาพจิตรกรรมแบบประเพณีนิยม นับตั้งแต่สมัยอยุธยาตอนปลาย ถึงสมัยรัชกาลที่ 3 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ โดยมีแบบแผนดังนี้คือ บริเวณผนังตอนบนด้านหน้าพระประธาน เขียนภาพมารวิชัย ผนังด้านหลังพระประธานเขียนภาพไตรภูมิ ที่ผนังด้านข้างตอนบนมักเขียนภาพเทพชุมนุมเรียงเป็นแถว ผนังตอนล่างระหว่างช่องหน้าต่างเขียนภาพพุทธประวัติ ทศชาติหรือเวสสันดรชาดก เป็นต้น ระเบียบแบบแผนการเขียนภาพจิตรกรรมฝาผนังดังกล่าวข้างต้นซึ่งเรียกว่า แบบประเพณีนิยม ได้เริ่มเสื่อมความนิยมลงในสมัยรัชกาลที่ 3 เป็นสมัยที่มีการเปลี่ยนแปลงในด้านต่างๆ ทั้งด้าน กรรมวิธี กลวิธี คตินิยม เนื้อหา เรื่องราวและรูปแบบใหม่ๆ โดยอาจแบ่งออกเป็นกลุ่มๆ ได้ดังนี้ ก. ยังคงเขียนเนื้อหาเรื่องราวที่เกี่ยวข้องกับคัมภีร์หรือวรรรกรรมพุทธศาสนา แต่ไม่รักษา หรือเคร่งครัดกับกฎระเบียบเดิม นำเรื่องราวแปลกใหม่มาเขียน เช่น ภาพจิตรกรรมฝาผนังใน พระอุโบสถวัดพระเชตุพนฯ วัดสุทัศน์ เป็นต้น ข. กลุ่มที่ปฏิเสธเนื้อหาแบบไทยประเพณีโดยสิ้นเชิง หันมานิยมภาพเครื่องมงคล หรือเครื่อง บูชาอย่างจีน และภาพเล่าเรื่องจากวรรณคดีจีนได้แก่ กลุ่มวัดราชโอรสาราม วัดมหรรณพาราม วัดจันทาราม วัดภคินีนาถ วัดกัลยาณมิตร และวัดประเสริฐสุทธาวาส เป็นต้น ค. กลุ่มนิยมเขียนลวดลายตกแต่งไม่มีเนื้อหาอื่น เช่นที่วัดโมฬีโลกยาราม และวัดเฉลิม พระเกียรติพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาทในพระบรมมหาราชวัง เป็นการนำภาพ ดอกไม้ร่วงหรือ พุ่มข้าวพิณฑ์มาจัดวางเต็มผนังอาคารในทำนองกระดาษปิดผนัง (wall-paper) ลักษณะการเปลี่ยนแปลงดังกล่าวเป็นที่นิยมมากในสมัยรัชกาลที่ 3 เรียกได้ว่าเป็นยุค ของการบุกเบิกทางแนวความคิด เนื้อหาเรื่องราว เทคนิควิธีการ จนถึงสมัยรัชกาลที่ 4 พบว่า เกือบจะไม่มีเนื้อหาเรื่องราวจากพุทธประวัติ ไตรภูมิ มารวิชัย และเทพชุมนุม นำมาเขียน อีกเลย ผลการวิจัยสรุปได้ดังนี้ - ด้านคัมภีร์หรือวรรณกรรม ที่มีบทบาทอิทธิพลต่อภาพจิตรกรรมพุทธประวัติช่างเขียน ในสมัยรัชกาลที่ 3 เป็นต้นไป ใช้คัมภีร์พระปฐมสมโพธิกถา ฉบับสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรม พระปรมานุชิตชิโนรส เป็นข้อมูลในการสร้างภาพ สมัยก่อนหน้ารัชกาลที่ 3 ขึ้นไป ใช้คัมภีร์ ปฐมสมโพธิฉบับเก่าซึ่งมีอยู่เดิมเป็นหลัก - ด้านที่เกี่ยวกับบทบาทของตัวละครในเรื่องรามเกียรติที่มีต่อภาพจิตรกรรมมารวิชัย ช่างเขียนใช้ทศกัณฐ์ในเรื่องรามเกียรติเป็นสัญลักษณ์แทนพระยาวัสวดีมาร ส่วนมารชั้นรองๆ ลงไป มิได้เจาะจงตัวละครตัวใดตัวหนึ่งในเรื่องรามเกียรติ เพียงแต่มีลักษณะบางอย่างคล้าย คลึงกันเท่านั้น และภาพกาก มีทั้งที่เป็นชาวบ้านสามัญชน ชาวต่างชาติ สัตว์ธรรมชาติ สัตว์ หิมพานต์ และอมนุษย์หรือสัตว์ผสม - ด้านที่เกี่ยวกับปรัชญาธรรม ภาพมารวิชัยเป็นภาพเล่าเรื่องพุทธประวัติ ซึ่งช่างเขียน ใช้เป็นสื่ออธิบายให้เห็นถึงอารมณ์ต่างๆ ที่เกิดขึ้นในจิตใจของพระพุทธองค์ ซึ่งเป็นนามธรรม ออกมาเป็นรูปธรรม ในรูปของการใช้สัญลักษณ์ เช่น การใช้ตัวทศกัณฑ์เป็นสัญลักษณ์ของพระยา วัสวดีมาร (กิเลส) ฯลฯ