วิทยานิพนธ์นี้มีจุดมุ่งหายเพื่อศึกษาความสัมพันธ์ของนวนิยายกับการเมืองไทยในช่วงปี พ.ศ. 2507-2522 โดยมีสมมติฐานดังต่อไปนี้ 1. นวนิยายที่มีความสัมพันธ์กับการเมืองไทยในช่วงปี พ.ศ.2507-2522 ส่วนใหญ่มีบทบาท ในการบันทึกหรือสะท้อนภาพการเมือง นวนิยายที่มีความสัมพันธ์กับการเมืองส่วนน้อยเท่านั้นที่มี บทบาทในการเสนอแนะแนวคิดทางการเมือง และได้รับอิทธิพลจากการเมือง 2. การเมืองมีบทบาทสำคัญในการกำหนดทิศทางของนวนิยายที่มีความสัมพันธ์กับการเมือง เนื้อหาแบ่งออกเป็น 6 บท บทที่ 1 เป็นบทนำ บทที่ 2 กล่าถวึงการจัดประเภทนวนิยาย การจำกัดความหมายของนวนิยายที่จะวิจัย ความสัมพันธ์ของนวนิยายกับการเมือง และความเป็นมา ของนวนิยายที่มีความสัมพันธ์กับการเมืองไทย บทที่ 3 กล่าวถึงสภาพโดยทั่วไปของการเมือง วรรณกรรม และนวนิยาย และความสัมพันธ์ของนวนิยายกับการเมืองไทยตั้งแต่ปี พ.ศ.2507 จนถึง ช่วงก่อนเกิดเหตุการณ์ 14 ตุลาคม 2516 บทที่ 4 กล่าวถึงสภาพโดยทั่วไปของการเมือง วรรณกรรม และนวนิยาย และความสัมพันธ์ของนวนิยายกับการเมืองไทยหลังเหตุการณ์ 14 ตุลาคม 2516 - 6 ตุลาคม 2519 บทที่ 5 กล่าวถึงสภาพโดยทั่วไปของการเมือง วรรณกรรมและนวนิยาย และ ความสัมพันธ์ของการเมืองไทยหลังเหตุการณ์ 6 ตุลาคม 2519 - พ.ศ.2522 บทที่ 6 เป็นบทสรุป และรายงานผลการวิจัย ซึ่งผลการวิจัยสรุปได้ว่า นวนิยายที่มีความสัมพันธ์กับการเมืองในช่วงปี พ.ศ.2507-2522 มีความสัมพันธ์กับการเมืองใน 2 ลักษณะเท่ากันคือ บันทึกหรือสะท้อนภาพการ เมืองกับการเมืองมีอิทธิพลต่อนวนิยาย โดยมีจำนวนอย่างละ 12 เรื่องเท่ากัน รองลงมาคือ นวนิยายมีบทบาทต่อการเสนอแนะแนวคิดทางการเมือง มีจำนวน 7 เรื่อง ในช่วงเวลาที่การปกครองประเทศเป็นประชาธิปไตย (พ.ศ.2516-2519) ผู้แต่งมีอิสระ ในการแสดงความคิดเห็น สามารถบันทึกหรือสะท้อนภาพการเมืองผ่านนวนิยายได้อย่างตรงไปตรงมา บางครั้งก็วิพากษ์วิจารณ์นโยบายของรัฐบาลและล้อเลียนการเมืองได้อย่างสนุกสนาน เช่น นวนิยาย ที่มีความสัมพันธ์กับการเมืองในช่วงรัฐบาล ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช และ ม.ร.ว.เสนีย์ ปราโมช เป็นต้น ในยุคอื่น (พ.ศ.2507-2516 กับ พ.ศ.2519-2522) ผู้แต่งถูกจำกัดเสรีภาพและความคิดเห็น ทางการเมืองบางประการ ทำให้ไม่สามารถบันทึกหรือสะท้อนภาพการเมืองผ่านนวนิยายได้อย่างตรง ไปตรงมา ผู้แต่งต้องหลีกเลี่ยงการวิพากษ์วิจารณ์การเมืองด้วยการกล่าวถึงปัญหาปลีกย่อยทางการ เมือง กล่าวถึงการเมืองในอดีต บางครั้งก็กล่าวถึงเนื้อหาที่ไม่เป็นปฏิปักษ์ต่อรัฐบาล เช่น นวนิยายที่มีความสัมพันธ์กับการเมืองในสมัยรัฐบาลจอมพลถนอม กิตติขจร สมัยรัฐบาลนายธานินทร์ กรัยวิเชียร และสมัยรัฐบาลพลเอกเกรียงศักดิ์ ชมะนันทน์ เป็นต้น ในด้านอิทธิพลของการเมืองที่มีต่อผู้แต่งและนวนิยายนั้น ความตื่นตัวทางการเมืองและความ สนใจต่อวรรณกรรมการเมืองของผู้อ่าน มีส่วนผลักดันให้ผู้แต่งนวนิยายที่มีความสัมพันธ์กับการเมือง และเรียกร้องความเป็นธรรมแทนผู้ด้อยโอกาสทางการเมืองและสังคมผ่านนวนิยาย อิทธิพลทาง การเมืองที่มีต่อผู้แต่งและนวนิยายอีกประการหนึ่งคือ กฎระเบียบของบ้านเมืองมีผลกระทบต่อ การเขียนและการจัดพิมพ์ โดยเฉพาะในช่วงที่เกิดการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองอย่างกะทันหัน นวนิยายที่ทยอยตีพิมพ์ในนิตยสารจำต้องชะงักการตีพิมพ์ บางเรื่องกลายเป็นนวนิยายที่แต่งไม่จบ เช่นเรื่อง~uรักต่างพรรค~u ของ สีฟ้า และ~uเมืองทมิฬ~u ของ ต๊ะ ท่าอิฐ บางเรื่องเป็น นวนยิายที่ผู้แต่งรอจังหวัดเวลาให้สภาพการเมืองคลี่คลายไปในทางที่ดี จึงนำนวนิยายตีพิมพ์ต่อ เช่น เรื่อง~uแสงเสรี~u ของ สุชีพ ณ สงขลา เป็นต้น การเมืองที่มีอิทธิพลต่อนวนิยายใน เรื่องนี้ได้แก่การปฏิรูปการปกครองแผ่นดินเมื่อวันที่ 6 ตุลาคม 2519 นวนิยายที่มีบทบาทต่อการเสนอแนะแนวคิดทางการเมือง ซึ่งมีจำนวนน้อยที่สุดในบรรดา นวนิยายที่มีความสัมพันธ์กับการเมือง 3 ลักษณะนี้ เป็นนวนิยายที่ผู้แต่งต้องอาศัยทรรศนะ กว้างไกลมองภาพการเมืองอย่างลึกซึ้ง จึงสามารถเสนอแนะแนวคิดเกี่ยวกับการเมืองได้ บางครั้งก็อาศัยจังหวะเวลาและสถานการณ์ทางการเมืองที่สอดคล้องกับเนื้อหาของเรื่อง จึงทำให้นวนิยายเหล่านี้มีบทบาทต่อการเสนอแนะแนวคิดทางการเมืองได้