วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มีจุดมุ่งหมายเพื่อศึกษาร่ายยาวมหาเวชสันดรชาดก พระนิพนธ์ สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรสในด้านเนื้อเรื่อง ที่มาของเนื้อเรื่อง ศิลปะการประพันธ์ และศิลปะการใช้ภาษา เนื้อหาของวิทยานิพนธ์แบ่งเป็น 5 บท คือ บทที่ 1 เป็นบทนำแสดงความเป็นมาและความสำคัญของปัญหา ตลอดจนความมุ่งหมายและขอบเขตของการวิจัย บทที่ 2 ศึกษาพระประวัติและพระนิพนธ์สมเด็จพระสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส บทที่ 3 วิเคราะห์เนื้อเรื่องและที่มาของเนื้อเรื่อง โดยเปรียบเทียบกับเรื่องเวสสันดรชาดกใน อรรถกถาชาดก (นิบาตชาดกในสมัยอรรถกถา) เป็นหลัก บทที่ 4 ศึกษาศิลปะการประพันธ์และศิลปะ การใช้ภาษาในร่ายยาวมหาเวชสันดรชาดก พระนิพนธ์สมเด็จพระสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส และบทที่ 5 เป็นการสรุปผลการวิจัยและข้อเสนอแนะ ผลการศึกษาพบว่า เนื้อเรื่องและการดำเนินเรื่องของร่ายยาวมหาเวสสันดรชาดก พระนิพนธ์สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส เหมือนกับเรื่องเวสสันดรชาดกใน อรรถกถาชาดกเป็นส่วนใหญ่ มีเพียงรายละเอียดเท่านั้นที่แตกต่างกัน ซึ่งความแตกต่างดังกล่าว แสดงให้เห็นว่าสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส ทรงใช้วิธีการปรับเนื้อเรื่อง 5 วิธี ได้แก่ การเพิ่มเหตุการณ์ในเนื้อเรื่อง การตัดเหตุการณ์ในเนื้อเรื่อง การเพิ่ม รายละเอียดของเนื้อเรื่อง การตัดรายละเอียดของเนื้อเรื่อง และการเปลี่ยนแปลงรายละเอียด ของเนื้อเรื่องโดยทรงใช้วิธีการเพิ่มรายละเอียดของเนื้อเรื่องมากกว่าวิธีอื่น ๆ ร่ายยาว มหาเวสสันดรชาดก พระนิพนธ์สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรสมีที่มาจากหลายแหล่ง คือ จากมหาชาติคำหลวง กาพย์มหาชาติ ร่ายยาวมหาเวสสันดรชาดกสำนวนอื่น ๆ และจากพุทธประวัติ ด้านศิลปะการประพันธ์ ทรงใช้กลบทถึง 4 ชนิด แทรกในคำประพันธ์ร่ายยาว ด้านศิลปะการใช้ภาษา ทรงสร้างและสรรคำใช้เป็นพิเศษ ทรงใช้โวหารภาพพจน์หลายชนิด และทรงใช้พรรณาโวหารและบรรยาย โวหารเป็นสำคัญในการดำเนินเรื่อง