วิทยานิพนธ์ฉบับนี้เป็นการศึกษาเชิงวิเคราะห์นิทานคำกาพย์หงส์ยนต์ฉบับจังหวัดราชบุรี โดยศึกษาจากต้นฉบับสมุดไทยขาวจำนวน 1 เล่ม ความยาว 232 หน้าครึ่ง ซึ่งผู้วิจัยได้ต้นฉบับ จากอำเภอดำเนินสะดวก จังหวัดราชบุรี ต้นฉบับไม่ปรากฎชื่อผู้แต่ง ผู้คัดลอกหรือรายละเอียด เกี่ยวกับวัน เดือน ปี สาระในวิทยานิพนธ์แบ่งออกเป็น 5 บท คือ บทนำ ซึ่งกล่าวถึงหัวข้อวิจัย การดำเนิน การวิจัย และปัญหาของการวิจัยที่ว่านิทานคำกาพย์หงส์ยนต์ฉบับจังหวัดราชบุรี น่าจะได้เค้า โครงเรื่องมาจากวรรณกรรมล้านนาเรื่องวัณณพราหมณ์ บทที่ 2 ว่าด้วยต้นฉบับนิทานคำกาพย์หงส์ยนต์ ฉบับจังหวัดราชบุรี รวมทั้งลักษณะตัวอักษรและอักขรวิธีที่ปรากฎในฉบับที่ศึกษา บทที่ 3 ว่าด้วย การศึกษาวิเคราะห์นิทานคำกาพย์หงส์ยนต์ในเชิงวรรณกรรม บทที่ 4 ว่าด้วยการศึกษาวิเคราะห์ นิทานคำกาพย์หงส์ยนต์ในเชิงสังคม และบทที่ 5 เป็นบทสรุปและข้อเสนอแนะ การวิจัยทำให้ทราบว่า นิทานคำกาพย์หงส์ยนต์ฉบับจังหวัดราชบุรี บันทึกด้วยอักษรไทย ภาคกลาง และจากการพิจารณาในเรื่องรูปแบบตัวอักษรและอักขรวิธีที่ปรากฎ สันนิษฐานได้ว่า นิทานคำกาพย์หงส์ยนต์ฉบับจังหวัดราชบุรีน่าจะบันทึกขึ้นในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ตอนต้น ประมาณ พ.ศ.2350-2450 นิทานคำกาพย์หงส์ยนต์ฉบับจังหวัดราชบุรี เป็นวรรณกรรมที่ได้เค้าโครงเรื่อง มาจากชาดกนอกนิบาตเรื่องวัณณพราหมณ์ซึ่งแพร่หลายอยู่ทั่วไปในจังหวัดต่างๆ ทางภาคเหนือของ ไทย เนื้อเรื่องมุ่งสั่งสอนในเรื่องกฎแห่งกรรม และแสดงหลักธรรมคำสั่งสอนขององค์พระสัมมา สัมพุทธเจ้าที่ว่า การพลัดพรากจากสิ่งที่รักเป็นทุกข์ และส่งเสริมให้ทำความดี เนื้อเรื่อง เป็นทำนองนิทานจักรๆ วงศ์ๆ กล่าวถึงการดำเนินชีวิตของพระโพธิสัตว์ ซึ่งเสวยพระชาติเป็น สุวันทกุมาร โดยผู้แต่งผูกเรื่องให้มีการพลัดพรากจากกันเพราะวิบากกรรมที่ได้เคยกระทำมา และด้วยผลบุญก็ช่วยให้ตัวละครได้กลับมาพบกันและอยู่ร่วมกันอย่างมีความสุข คุณค่าในเชิงสังคมได้สะท้อนให้เห็นค่านิยม ความเชื่อ หลักการปกครอง และขนบธรรมเนียม ประเพณีที่น่าสนใจของสังคมไทยไว้หลายประการ นับได้ว่านิทานคำกาพย์หงส์ยนต์ฉบับจังหวัดราชบุรี เป็นวรรณกรรมที่มีคุณค่าสูงทั้งใน เชิงวรรณกรรมและเชิงสังคม ควรอนุรักษ์และเผยแพร่ให้เป็นที่รู้จักในวงวรรณกรรมสืบไป