วิทยานิพนธ์นี้เป็นการศึกษาเกี่ยวกับ การมีส่วนร่วมของประชาชนในกระบวนการ วางผังและออกแบบชุมชนเมือง ทั้งในเชิงแนวความคิดและการปฏิบัติ โดยศึกษาทั้งในลักษณะ สภาพการณ์โดยทั่วไป และศึกษาเฉพาะกรณีในประเทศไทย โดยใช้วิธีการศึกษาจากการวิเคราะห์ เอกสารและการสังเกตการณ์ การศึกษาหลักการมีส่วนร่วมโดยทั่วไป ประกอบด้วย การศึกษาความหมายของการมี ส่วนร่วม แนวความคิดและลักษณะของประชาธิปไตยซึ่งเป็นพื้นฐานทางปรัชญาของการมีส่วน ร่วม ระดับการมีส่วนร่วมของประชาชน รวมทั้งแนวความคิดหลักที่เกี่ยวเนื่องกับการมีส่วนร่วม คือ เรื่องการเป็นตัวแทน และเรื่องผลประโยชน์สาธารณะ ส่วนการศึกษาเกี่ยวกับ การมีส่วน ร่วมของประชาชนในการวางผังและออกแบบชุมชนเมืองในลักษณะทั่วไปนั้น เริ่มจากการพิจารณา กระบวนการวางผังเมืองและกระบวนการออกแบบชุมชนเมืองในฐานะที่เป็นกระบวนการวางแผน ศึกษาแบบจำลองต่างๆ ของกระบวนการวางแผนที่ประชาชนสามารถมีส่วนร่วมได้ พิจารณาถึง ลักษณะ ประเภท และปฏิสัมพันธ์ของกลุ่มบุคคลที่มีส่วนร่วมในการวางผัง หรือแผนพัฒนาด้าน กายภาพ ทั้งนี้ได้รวมถึงการพิจารณาสื่อมวลชนในฐานะผู้มีส่วนร่วมด้วย และที่สำคัญได้ศึกษา ถึงวิธีการ หรือสื่อต่างๆ ของวิธีการมีส่วนร่วมโดยได้ศึกษารายละเอียดของวิธีการ และการ ประเมินลักษณะและวัตถุประสงค์ของการใช้วิธีการแต่ละวิธี การศึกษาการมีส่วนร่วมของประชาชนในการวางผังและออกแบบชุมชนเมืองในประเทศไทย พิจารณาศึกษาขั้นตอนการวางและจัดทำผังเมืองรวมและผังเมืองเฉพาะ ตามที่กำหนดไว้ใน พระราชบัญญัติการผังเมือง พ.ศ.2518 และการดำเนินงานของสำนักผังเมือง โดยพิจารณา การวางผังเมืองเฉพาะในฐานะการออกแบบชุมชนเมือง จากการศึกษาพบว่า ประชาชนมีโอกาสที่ จะมีส่วนร่วมในการวางผังเมืองรวมโดยผ่านวิธีการรับฟังข้อคิดเห็นประชาชน การประชุมเพื่อรับ ฟังข้อคิดเห็นประชาชนและการยื่นคำร้องขอแก้ไขเปลี่ยนแปลง และยกเลิกข้อกำหนดผังเมืองรวม และการมีส่วนร่วมในการผังเมืองเฉพาะโดยผ่านวิธีการรับฟังข้อคิดเห็นประชาชน และการประชุม เพื่อรับฟังข้อคิดเห็นประชาชน กล่าวได้ว่า โดยขั้นตอนที่กำหนดไว้ในกฎหมาย และการดำเนินงาน ของสำนักผังเมืองประชาชนมีโอกาสที่จะมีส่วนร่วมในการวางผังเมืองสูง แต่จากการศึกษาพบว่า ประชาชนมีส่วนร่วมหรือเข้าร่วมในการวางผังเมืองรวมในระดับต่ำ ส่วนการวางผังเมืองเฉพาะ ยังไม่มีการดำเนินงานจึงไม่สามารถศึกษาความเป็นจริงในการปฏิบัติได้ จากการศึกษาวิเคราะห์ เพื่อหามูลเหตุที่ทำให้ประชาชนมีส่วนร่วมในระดับต่ำ ได้พิจารณาวิเคราะห์ปัจจัย 4 ประการคือ (1) ข้อจำกัดของวิธีการมีส่วนร่วม (2) ข้อจำกัดของการสื่อสารประชาสัมพันธ์ (3) ข้อจำกัด ของบทบาทในการสนับสนุนหรือส่งเสริมให้ประชาชนมีส่วนร่วมของผู้เกี่ยวข้องและรับผิดชอบในการ วางผังเมืองรวม และ (4) ข้อจำกัดด้านการรับทราบข้อมูลข่าวสาร ความรู้ความเข้าใจในการวาง ผังเมือง และความสนใจของประชาชน ผู้ศึกษาได้เสนอแนะเพื่อสนับสนุนส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชนในการวางผังเมือง ไว้ดังนี้ คือ (1) การปรับปรุงการสื่อสารประชาสัมพันธ์ (2) การปรับปรุงวิธีการมีส่วนร่วมเดิม และการนำวิธีการมีส่วนร่วมอื่นๆ มาใช้สนับสนุน วิธีการมีส่วนร่วมเดิม โดยเฉพาะการจัดแสดงนิทรรศการ และการนำวิธีการเดลฟีมาใช้ (3) การจัดตั้งหน่วยงานวางผังเมืองท้องถิ่น (4) การปรับปรุงโครงสร้างและส่งเสริมบทบาทของคณะที่ปรึกษาผังเมืองรวม (5) การจัดฝึกอบรมเจ้าหน้าที่ปฏิบัติงานเกี่ยวเนื่องกับการวางผังเมือง (6) การส่งเสริมการจัดตั้งองค์กรของประชาชนในท้องถิ่นที่ทำกิจกรรมเกี่ยวเนื่องกับเมือง