การศึกษาประวัติศาสตร์สมัยสุโขทัย เท่าที่เผยแพร่ออกมาแล้วนั้น มักจะมุ่งหน้าศึกษา แต่เรื่องลำดับกษัตริย์ในราชวงศ์สุโขทัยเท่านั้น โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การตีความจากศิลาจารึก ของพ่อขุนรามคำแหง นับว่ามีผู้ทำการค้นคว้ามากที่สุด ไม่ได้มีการค้นคว้าเกี่ยวกับการศาสนา การปกครอง หรือการเศรษฐกิจ ซึ่งมีผลที่จะทำให้อาณาจักรแห่งนั้นรุ่งเรืองหรือล้มเหลวแต่ ประการใด ประวัติศาสตร์สมัยสุโขทัยนั้น แม้จะมีช่วงระยะเวลาอันสั้นเพียงร้อยปีเศษก็ตาม แต่หลักฐานอันเป็นข้อมูลในการศึกษาประวัติศาสตร์ช่วงนี้ มีหลักฐานเพียงเล็กน้อยจาก ศิลาจารึกซึ่งก็มีไม่มากนัก ประกอบกับตำนาน พงศาวดาร ทั้งของเมืองเชียงใหม่และ เมืองอยุธยา ดังนั้นจึงมีปัญหาเกี่ยวกับการตีความ และการค้นคว้าเชื่อมต่อเหตุการณ์ทาง ประวัติศาสตร์เป็นอย่างมาก ในการค้นคว้าคราวนี้ ได้นำเอาข้อมูลต่างๆ ที่ได้กล่าวมาแล้ว ประกอบกับรายงานการขุดค้น การสำรวจ ซึ่งได้มีผู้ทำมาแล้วและการสำรวจด้วยตนเอง รวมทั้ง จากบทความของท่านผู้ทรงความรู้หลายท่านมาประกอบการพิจารณาด้วย อย่างไรก็ตาม จากการค้นคว้าจะเห็นได้ว่า อาณาจักรสุโขทัยไม่ใช่อาณาจักรที่จะมีอำนาจ และรุ่งเรืองอยู่ได้นาน ทั้งนี้เพราะตำแหน่งที่ตั้งทางภูมิรัฐศาสตร์ของเมืองหลวงอันเป็นจุด ศูนย์กลางของอาณาจักร ไม่อำนวยให้ประชากรสามารถรวมตัวกันได้ เพราะพื้นที่ไม่อุดมสมบูรณ์ ขาดการคมนาคมที่ดีมายังจุดศูนย์กลาง ทั้งยังถูกปิดล้อมจากอาณาจักรที่มีความมั่นคงทางเศรษฐกิจ การเมือง และการทหารมากกว่าด้วย ดังนั้นจึงอาจกล่าวได้ว่าอาณาจักรสุโขทัย อยู่ในฐานะ เป็นกันชน ซึ่งจะต้องถูกอาณาจักรที่ใหญ่กว่า พยายามแพร่อิทธิพลเข้ามาเพื่อต้องการผนวก ดินแดนเข้าไว้ด้วย ทำให้อาณาจักรสุโขทัยดำเนินนโยบายทางการเมืองด้วยความไม่มั่นใจนัก ทางด้านการจัดลำดับกษัตริย์ ปีที่ขึ้นครองราชสมบัติกับปีที่สวรรคตก็เป็นเรื่องสับสนมาก ทั้งนี้เพราะข้อความในศิลาจารึกมักขาดหาย และมีเชื่อมต่อกันไม่มากพอที่จะกล่าวได้ โดย เด็ดขาดว่าเป็นปีใดแน่นอน แม้พงศาวดารและตำนานต่างๆ ก็เช่นกัน เป็นเหตุให้มีช่องว่างใน การตีความได้มาก ในการค้นคว้าครั้งนี้ได้แสดงหลักฐานอย่างละเอียดประกอบการค้นคว้าเพิ่ม เติมขึ้นด้วย ทางด้านศาสนา ส่วนใหญ่จะเป็นเรื่องราวการเผยแพร่พระพุทธศาสนาที่น่าสนใจและ นิกายย่อยที่ได้เข้ามาเผยแพร่ในอาณาจักรสุโขทัย ซึ่งแต่เดิมกล่าวกันแต่เพียงว่า ได้รับ พระพุทธศาสนานิกายลังกาวงศ์เท่านั้น แต่ไม่ได้กล่าวละเอียดถึงนิกายย่อย และบทบาทของ พระสงฆ์ไปมากกว่านั้น กล่าวโดยสรุป เหตุสำคัญที่ทำให้อาณาจักรสุโขทัย หมดอำนาจ และสิ้นสุดความเป็น อาณาจักรนั้น อยู่ที่พื้นฐานทางภูมิศาสตร์และพื้นฐานทางเศรษฐกิจ ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญในการ ดำเนินการทางการเมืองนั่นเอง จึงทำให้ทางฝ่ายอยุธยาสามารถผนวกดินแดนสุโขทัยได้สำเร็จ