การวิจัยครั้งนี้มีความมุ่งหมายเพื่อศึกษาองค์ประกอบของความพร้อมในการบริหารสถานศึกษาโดยใช้โรงเรียนเป็นฐาน สังกัดสำนักงานการประถมศึกษาจังหวัดมหาสารคาม ประชากรที่ใช้ในการวิจัยได้แก่ผู้บริหารสถานศึกษา ครู และประธานกรรมการสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน จำนวน 1,743 คนจาก 581 โรงเรียน โดยการสุ่มตัวอย่างแบบหลายขั้นตอน (Multistage Random Sampling) ได้กลุ่มตัวอย่าง 315 คน แต่เก็บรวบรวมข้อมูลได้ 296 คน คิดเป็น ร้อยละ 93.96 เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูลเป็นแบบสอบถามแบบมาตราส่วนประมาณค่า (Rating Scale) มี 2 ตอน ค่าความเหมาะสมของข้อมูล (Measure of Sampling Adequacy) .95 และ ค่าความเชื่อมั่นทั้งฉบับ .98 สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูลคือค่าเฉลี่ย (Mean) ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน (Standard Deviation) สัมประสิทธิ์การกระจาย (coefficient of variance) วิเคราะห์ตัวแปรด้วยวิธีตัวประกอบภาพพจน์ (Image Factoring Method) และหมุนแกนตัวประกอบแบบออโธกอนอล (Orthogonal) ด้วยวิธีแวริเมกซ์ (Varimax Method) ผลจากการศึกษาพบว่า 1. ตัวแปรมีค่าเฉลี่ย อยู่ระหว่าง 2.40 - 4.33 ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐานอยู่ระหว่าง .68 - 1.16 สัมประสิทธิ์การกระจาย อยู่ระหว่าง 16.83 - 48.33 2. วิเคราะห์องค์ประกอบครั้งที่ 1 ได้ 19 องค์ประกอบเมื่อพิจารณาแต่ละองค์ประกอบปรากฏว่ามีค่าน้ำหนักของตัวแปรไม่ถึง .45 บนองค์ประกอบใดเลยจำนวน 24 ตัวแปรจึงตัดตัวแปรที่มีค่าน้ำหนักไม่ถึง .45 ออก เหลือ 86 ตัวแปรจึงนำไปวิเคราะห์ด้วยวิธีเดิมอีกครั้งหนึ่งได้ 14 องค์ประกอบ แต่ตัวประกอบที่มีค่าไอเกนตั้งแต่ 1 ขึ้นไป ที่บรรยายองค์ประกอบตั้งแต่ 3 ตัวแปรและมีค่าน้ำหนักตั้งแต่ .45 ขึ้นไปมีเพียง 9 องค์ประกอบ คือ การมีส่วนร่วมของคณะกรรมการสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน ประสิทธิภาพในการจัดการศึกษาและคุณภาพการศึกษา บทบาทของผู้บริหารสถานศึกษา การมีส่วนร่วมของสมาชิก มาตรฐานของสถานศึกษา การจัดข้อมูลและสารสนเทศ ความพร้อมในการควบคุมมาตรฐานวิชาชีพ บทบาทของลูกจ้างประจำหรือลูกจ้าง ชั่วคราวและการสร้างขวัญและกำลังใจ โดยมีค่าไอเกนระหว่าง 1.4471 - 11.6283 ผลบวกสะสมของความแปรปรวนทั้ง 9 องค์ประกอบ ร้อยละ 62.44 ซึ่งชี้ให้เห็นว่า องค์ประกอบเหล่านี้เป็น องค์ประกอบที่สำคัญของความพร้อมในการบริหารสถานศึกษาโดยใช้โรงเรียนเป็นฐาน ของสำนักงานการประถมศึกษาจังหวัดมหาสารคาม