การศึกษาวิเคราะห์วรรณกรรมเรื่องสั้นของหยก บูรพา ครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) วิเคราะห์ ศิลปะการประพันธ์เรื่องสั้นของหยก บูรพา ด้านโครงเรื่อง กลวิธีในการแต่ง ตัวละคร ฉาก บทสนทนา สารัตถะหรือแก่นเรื่อง และท่วงทำนองในการแต่ง (2) วิเคราะห์โลกทัศน์ที่ปรากฏในเรื่องสั้น (3) วิเคราะห์สังคมไทยที่ปรากฏในเรื่องสั้น โดยใช้วิธีวิจัยเอกสารจากเรื่องสั้นจำนวน 109 เรื่อง และเสนอผลการศึกษาค้นคว้าแบบพรรณนาวิเคราะห์ จากผลการศึกษาด้านศิลปะการประพันธ์เรื่องสั้นของ หยก บูรพานั้น พบว่าหยก บูรพา ได้ใช้ประสบการณ์ของผู้ประพันธ์เองนำมาผูกเป็นโครงเรื่องโดยนิยม เริ่มเรื่องด้วยการบรรยายฉาก บรรยายตัวละคร บรรยายถึงเหตุการณ์ต่างๆ ที่เป็นปมปัญหา สารัตถะสำคัญเกี่ยวกับวิถีการดำเนินชีวิตของผู้คนทั่วๆ ไป ทั้งในสังคมเมืองและสังคมชนบทเพื่อ นำเข้าสู่เนื้อเรื่องอย่างรวดเร็ว ได้ใช้ข้อขัดแย้งเกี่ยวกับการหลอกลวง ความยากจน ความโลภ และความเชื่อต่างๆ อย่างงมงายมาเป็นการดำเนินเรื่องเป็นส่วนใหญ่ และนิยมปิดเรื่องแบบ เป็นจริงในชีวิตมากกว่าลักษณะอื่น ตัวละครส่วนใหญ่นั้นแสดงพฤติกรรมต่างๆ ออกมาได้อย่างสมจริง และเต็มไปด้วยอารมณ์ขัน นอกจากนั้นยังมีการสร้างบรรยากาศในชนบทและในเมืองหลวงได้อย่าง ละเอียดชัดเจน ดังนั้นเรื่องสั้นของ หยก บูรพา จึงสะท้อนให้เห็นถึงโลกทัศน์ของผู้เขียนที่มีต่อสังคม วัฒนธรรมและขนบธรรมเนียมประเพณีไทย ตลอดจนการดำเนินชีวิตของเพื่อนมนุษย์ได้อย่างกว้างขวาง ขณะเดียวกันนั้นก็สื่อให้เห็นภาพของสังคมเมืองและสังคมชนบท พบว่าได้ประสบกับปัญหาลักษณะเดียวกัน โดยเฉพาะสังคมชนบทที่ได้เน้นให้เห็นปํญหาด้านการศึกษาว่าอยู่ในระดับต่ำและขาดคุณภาพเพราะ ขาดแคลนครูผู้สอน การขาดแคลนด้านสาธารณูปโภคขั้นพื้นฐาน ปัญหาโสเภณี การดื่มสุราและเล่นการพนัน ภัยจากธรรมชาติ ความแห้งแล้งทุรกันดารของถิ่นที่อยู่และสภาพแวดล้อมเป็นเหตุให้ชาวชนบทด้อย โอกาสในทุกๆ ด้าน ซึ่งหยก บูรพา สามารถสะท้อนสภาพชีวิตและความเป็นไปของสังคมได้อย่างสมจริง มีมุมมองที่กว้างไกล มีความแปลกใหม่และน่าสนใจยิ่งขึ้น ส่งเสริมให้ผู้อ่านเห็นถึงความดีงามที่ควรรักษา รวมทั้งได้เสนอให้เห็นสภาพของสังคมที่มีข้อบกพร่อง เพื่อต้องการให้ผู้อ่านได้มีส่วนร่วมพัฒนาให้พ้นจาก สภาพที่ไม่พึงปรารถนาของผู้คนในสังคมไทยต่อไป