วิทยานิพนธ์เรื่องนี้ผู้วิจัยมุ่งศึกษาถึงวิวัฒนาการทางการเมืองการปกครองของมณฑล ชุมพร ตั้งแต่รัฐบาลจัดตั้งขึ้นเป็นมณฑลในระบบเทศาภิบาลเมื่อ พ.ศ.2439 จนยุบเลิกใน พ.ศ. 2468 โดยเน้นถึงการใช้อำนาจของผู้นำตลอดสมัยระบบเทศาภิบาล และใช้วิธีการทางประวัติศาสตร์ อาศัยข้อมูลจากเอกสารทางราชการ เอกสารท้องถิ่น เอกสารทั่วไป เนื้อหาแบ่งเป็นห้าบท โดยแยกบทนำและบทสรุปไว้ต่างหาก บทนำ กล่าวถึงความสำคัญของปัญหา วัตถุประสงค์ของการวิจัย ขอบเขตของการวิจัย ผลที่จะได้รับจากการวิจัย ตลอดจนข้อตกลงเบื้องต้น และคำย่อที่ใช้ บทที่ 1 ศึกษาสภาพทั่วไปของหัวเมืองมณฑลชุมพรทั้งด้านภูมิศาสตร์และประวัติศาสตร์ สมัยระบบกินเมือง เพื่อวิเคราะห์ถึงสาเหตุของการจัดตั้งมณฑลชุมพร ใน พ.ศ.2439 รวมทั้ง สาเหตุของการเลือกพระยารัตนเศรษฐี (คอซิมก๊อง) ตระกูล ณ ระนอง เป็นข้าหลวงเทศาภิบาล บทที่ 2 กล่าวถึงการจัดการปกครองของมณฑลชุมพรในสมัยของพระยารัตนเศรษฐีตั้งแต่ พ.ศ.2439-2443 โดยศึกษารูปแบบการปกครองในระบบเทศาภิบาลและการเลือกใช้บุคลากร บทที่ 3 วิเคราะห์ถึงผลสืบเนื่องจากการจัดการปกครองของมณฑลชุมพรในระยะแรกที่ ศูนย์การปกครองอยู่ในเขตของตระกูล ณ ระนอง ที่เมืองชุมพรตั้งแต่ พ.ศ.2439-2448 จะ พิจารณาปฏิกิริยาของท้องถิ่น แนวทางแก้ปัญหาของรัฐบาลและผลการแก้ไข บทที่ 4 วิเคราะห์ถึงผลสืบเนื่องจากการจัดการปกครองของมณฑลชุมพรในระยะหลัง เมื่อมีการย้ายศูนย์การปกครองออกจากเขตของตระกูล ณ ระนอง ที่เมืองชุมพรไปอยู่เขตของ ตระกูล ณ นคร ที่เมืองไชยาใหม่หรือสุราษฎร์ธานีในปัจจุบันตั้งแต่ พ.ศ.2448-2468 จะพิจารณา นโยบายของรัฐบาล ตลอดจนผลการใช้นโยบายใหม่ บทที่ 5 วิเคราะห์ถึงสาเหตุของการยุบมณฑลชุมพรใน พ.ศ.2468 และเหตุการณ์ สืบเนื่องจากการยุบมณฑนี้ บทสรุป กล่าวถึงสาระทั้งหมดอย่างสังเขปและข้อเสนอแนะ จากการศึกษาพบว่า สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพเสนาบดีกระทรวงมหาดไทย ทรงเพียรพยายามใช้วิธีแบ่งแยกแล้วปกครองมณฑลชุมพรเป็นเวลานานเกือบ 20 ปี (พ.ศ.2439- 2458) ทำให้กลุ่มผู้ปกครองท้องถิ่นโดยเฉพาะตระกูล ณ นคร และ ณ ระนอง แย่งอำนาจและ ผลประโยชน์กันเสมอมา แต่ 10 ปีหลัง (พ.ศ.2458-2468) เมื่อพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้า เจ้าอยู่หัวทรงกลับไปใช้ระบบพวกพ้อง ทำให้ตระกูล ณ นคร สามารถยึดครองมณฑลชุมพรได้ คล้ายกับสมัยระบบกินเมือง ทั้งๆ ที่รูปแบบการปกครองเป็นระบบเทศาภิบาล มณฑลชุมพรจึงถูก ยุบเลิกในปีแรกของรัชกาลพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อรัฐบาลต้องตัดทอนงบประมาณ รายจ่ายของกระทรวงมหาดไทยและราชสำนัก และเป็นมณฑลแรกของหัวเมืองแหลมมลายูที่ถูกลด บทบาท