ในประเทศต่าง ๆ ที่มีระบอบการปกครองแบบเสรีประชาธิปไตยต่างยึดถือ หลักนิติรัฐ โดยรัฐได้ยอมตนอยู่ใต้กฎหมาย การกระทำใด ๆ ขององค์กรหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐฝ่ายปกครอง แม้จะมีวัตถุประสงค์เพื่อรักษาไว้ซึ่งประโยชน์สาธารณะ แต่ถ้าล่วงล้ำเข้าไปกระทบต่อสิทธิ เสรีภาพของประชาชนแล้ว จะต้องมีกฎหมายให้อำนาจไว้โดยชัดแจ้ง และองค์กรฝ่ายปกครองจะต้อง ใช้อำนาจภายในขอบเขตของกฎหมาย ดังนั้น การควบคุมการใช้อำนาจของฝ่ายปกครองจึงเป็นกลไก สำคัญที่จะเป็นหลักประกันสิทธิเสรีภาพของประชาชนได้ โดยเฉพาะการควบคุมการใช้อำนาจของ ฝ่ายปกครอง โดยศาลที่เป็นที่เชื่อถือกันมายาวนานว่าจะให้ความคุ้มครองเอกชนให้ได้รับความเป็นธรรม เพราะนอกจากศาลจะตรวจสอบว่าฝ่ายปกครองได้กระทำการไปตามขอบอำนาจของกฎหมายแล้ว ศาลยังสามารถตรวจสอบว่าฝ่ายปกครอง ได้ฟังข้อเท็จจริงเฉพาะกรณีที่เกี่ยวข้องอย่างถูกต้อง มาประกอบ การพิจารณาด้วยหรือไม่ ปกติศาลไทยยังจำกัดกรอบตนเองในการควบคุมฝ่ายปกครองเฉพาะในหลักความชอบด้วยกฎหมาย ทั้งนี้เพื่อไม่ให้ก้าวก่ายการใช้อำนาจของฝ่ายบริหารหรือฝ่ายปกครองเพื่อให้เป็นไปตาม หลักการแบ่งแยกอำนาจ แต่ในปัญหาข้อเท็จจริงซึ่งฝ่ายปกครองใช้เป็นฐานข้อมูลในการทำนิติกรรม ทางปกครองนั้น แม้ศาลจะไม่เข้าไปรื้อฟื้นแต่หากเป็นการฟังข้อเท็จจริงบกพร่อง โดยไม่มีพยานหลักฐาน หรือเหตุผลสนับสนุนเพียงพอ หรือมิได้เป็นไปโดยสุจริต ศาลก็สามารถก้าวล่วงเข้าไปพิจารณาในปัญหา ข้อเท็จจริงดังกล่าวได้ ผู้เขียนได้พิเคราะห์ถึงระบบการควบคุมฝ่ายปกครองในการรับฟังข้อเท็จจริง โดยศาลของประเทศต่าง ๆ เปรียบเทียบกันแล้ว จึงได้ศึกษาและประมวลหลักเกณฑ์ที่เป็นแนวทางพิจารณา ในกรณีปัญหาข้อเท็จจริงบกพร่องที่จะถือว่าเป็นข้อเท็จจริงที่ไม่มีพยานหลักฐานหรือไม่มีเหตุผล สนับสนุนเพียงพอหรือไม่ได้เป็นไปโดยสุจริตที่ศาลควรและไม่ควรเข้าไปตรวจสอบอันเป็นแนวทางที่ เหมาะสมสำหรับประเทศไทยต่อไป