การศึกษาครั้งนี้ เป็นการวิจัยกึ่งทดลอง มีจุดมุ่งหมายเพื่อศึกษาประสิทธิผล ของโปรแกรมสุขศึกษาที่มีต่อความเครียดและพฤติกรรมผ่อนคลายความเครียด ในหญิงตั้ง ครรภ์แรก โรงพยาบาลอินทร์บุรี จังหวัดสิงห์บุรี กลุ่มตัวอย่างเป็นหญิงตั้งครรภ์แรก จำนวน 30 คน โดยการเลือกแบบเจาะจงเป็น กลุ่มทดลอง 15 คน และกลุ่มควบคุม 15 คน โดยใช้แผนการทดลองแบบ Nonequivalent control group design จัดโปรแกรมสุขศึกษา 3 ครั้ง ๆ ละ 1 ชั่วโมง ก่อนแพทย์ตรวจ ครรภ์ตามปกติ เครื่องมือที่ใช้ในการทดลองและเก็บรวบรวมข้อมูลเป็นโปรแกรมสุขศึกษา ซึ่ง ประกอบด้วยการบรรยายประกอบภาพพลิก การสาธิต การฝึกปฏิบัติตามคู่มือคลายเครียดด้วย ตนเองของกรมสุขภาพจิต และเทปคลายเครียดของ ดร. วัลลภ ปิยะมโนธรรม และการศึกษา สถานที่คลอดจริง เก็บรวบรวมข้อมูลโดยแบบทดสอบความรู้ แบบสอบถามการปฏิบัติผ่อน คลายความเครียดที่ผู้วิจัยสร้างขึ้น และแบบสอบถามความเครียด (Stress test) ของกรมสุขภาพจิต และนำคะแนนหลังการทดลองมาทดสอบสมมุติฐานโดยวิธีการวิเคราะห์ ความแปรปรวนร่วม (Analysis of covariance) นำค่าเฉลี่ยที่ปรับจากการวิเคราะห์ ความแปรปรวนร่วมมาคิดเป็นเกณฑ์ประเมินพฤติกรรม ผลการศึกษาพบว่า 1. หญิงตั้งครรภ์ในกลุ่มที่ได้รับโปรแกรมสุขศึกษา มีความรู้เกี่ยวกับพฤติกรรม ผ่อนคลายความเครียดภายหลังได้รับโปรแกรมสุขศึกษา ดีกว่ากลุ่มที่ไม่ได้รับโปรแกรม สุขศึกษา อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .01 2. หญิงตั้งครรภ์ในกลุ่มที่ได้รับโปรแกรมสุขศึกษา มีการปฏิบัติผ่อนคลายความ เครียดภายหลังได้รับโปรแกรมสุขศึกษา ดีกว่ากลุ่มที่ไม่ได้รับโปรแกรมสุขศึกษา อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .01 3. หญิงตั้งครรภ์ในกลุ่มที่ได้รับโปรแกรมสุขศึกษา มีระดับความเครียดภายหลัง ได้รับโปรแกรมสุขศึกษาไม่แตกต่างกันกับกลุ่มที่ไม่ได้รับโปรแกรมสุขศึกษา แต่มี ระดับความเครียดลดลง