การศึกษานี้มุ่งวิเคราะห์ (1) คุณลักษณะของผู้เล่นสภาพ รูปแบบ วิธีการเล่นหวยใต้ดิน และ (2) ลักษณะภูมิหลังผู้เล่นหวยใต้ดิน การเลือกพื้นที่ในการศึกษาครั้งนี้ ทำการเลือกจังหวัดอำเภอ ตำบล และหมู่บ้าน โดยแบบเจาะจง (Purposive Sampling)โดยเลือกจาก 3 หมู่บ้านใน 2 ตำบลในจังหวัดภาคตะวันออกกลุ่มตัวอย่างที่เลือกแบบเจาะจง (Purposive Sampling)มี 3 กลุ่ม ได้แก่ เจ้ามือ จำนวน 2 คน คนเดินโพย 1 คนและผู้ขาย จำนวน 6 คน กลุ่มตัวอย่างที่เลือกแบบสุ่มอย่างง่าย(Sample Random Sampling) มี 1 กลุ่ม ได้แก่ ผู้เล่นหวยใต้ดินจำนวน 74 คน สำหรับเจ้ามือ คนเดินโพย และผู้ขายนั้น ใช้วิธีสัมภาษณ์แบบเจาะลึก (In-Depth Interview)ตามกรอบแนวคำถาม ส่วนผู้เล่นหวยใต้ดินนั้นใช้วิธีสัมภาษณ์โดยมีแบบสอบถาม กรอบแนวคิดในการศึกษามี 2 ประการ คือ กรอบแนวคิดในการศึกษาคุณลักษณะของผู้เล่น สภาพ รูปแบบ และวิธีการเล่นหวยใต้ดิน และกรอบแนวคิดในการวิเคราะห์ลักษณะภูมิหลังของผู้เล่นหวยใต้ดิน ผลการศึกษาสรุปได้ดังนี้ ก) คุณลักษณะของผู้เล่น สภาพ รูปแบบ และวิธีการเล่นหวยใต้ดิน สรุปผลการศึกษาได้ดังนี้ 1. คุณลักษณะของผู้เล่นหวยใต้ดิน ซึ่งมี 5 ประการได้แก่ เพศ อายุ การศึกษา อาชีพ และฐานะทางเศรษฐกิจพบว่าจากจำนวนคนทั้งหมดที่เล่นหวยใต้ดินในหมู่บ้าน 134 คนเป็นเพศหญิงร้อยละ 59.0 และเป็นเพศชายร้อยละ 41.0เมื่อพิจารณาแยกตามเพศ พบว่าในจำนวนเพศหญิงจาก 74 ครัวเรือนตัวอย่างทั้งหมด 135 คน มีเพศหญิงเล่นหวยใต้ดินจำนวน 79คน หรือคิดเป็นร้อยละ 58.5 ในขณะที่จำนวนเพศชายจาก 74ครัวเรือน ที่ทำการศึกษาทั้งหมด 179 คน มีผู้เล่นหวยใต้ดินเป็นจำนวน 55 คน หรือคิดเป็นร้อยละ 42.6 จะเห็นได้ว่าเพศหญิงเล่นหวยใต้ดินมีสัดส่วนสูงกว่าเพศชาย ผู้เล่นหวยใต้ดินส่วนใหญ่ (ร้อยละ 78.3) มีอายุระหว่าง 26-60 ปีในจำนวนนี้ร้อยละ 77.6 มีการศึกษาในระดับประถมศึกษามีงานทำร้อยละ 89.6 ว่างงานร้อยละ 10.4 และในจำนวนผู้ที่มีงานทำ ประกอบอาชีพเกษตรกรรมมากที่สุดถึงร้อยละ 47.5 ฐานะเศรษฐกิจของผู้เล่นหวยใต้ดิน ได้แก่ รายได้การเป็นเจ้าของที่ดิน การออมและภาวะหนี้สิน พบว่า ผู้เล่นหวยใต้ดินมีรายได้ต่ำมาก (3,750-5,000 บาท/คน/ปี) ร้อยละ11.0 มีรายได้ต่ำ (5,001-15,000 บาท/คน/ปี) ร้อยละ 42.5มีรายได้ปานกลาง (15,001-25,000 บาท/คน/ปี) ร้อยละ 30.1และมีรายได้สูง 25,000 บาทขึ้นไป/คน/ปี) ร้อยละ 16.4ผู้เล่นหวยใต้ดินมีที่ดินเป็นของตนเอง ร้อยละ 58.1ในจำนวนนี้ ร้อยละ 24.3 มีขนาดที่ดินระหว่าง 1-10 ไร่ร้อยละ 14.9 มีขนาดที่ดินระหว่าง 21-50 ไร่ ร้อยละ 17.6มีขนาดที่ดิน 51 ไร่ขึ้นไป ผู้เล่นหวยใต้ดินมีรายได้เหลือเก็บ ร้อยละ 16.2 มีรายได้พอดีกับรายจ่าย ร้อยละ24.3 และมีรายได้ไม่พอกับรายจ่ายต้องกู้ยืม ร้อยละ 59.5 2. สภาพการเล่นหวยใต้ดิน พิจารณาจากร้อยละของผู้เล่นประเภทของการเล่น ความถี่ในการเล่น และวงเงินในการเล่นมีผลการศึกษาดังนี้คือ จากจำนวนครัวเรือนทั้งหมดของ 3หมู่บ้านใน 2 ตำบล คือ 348 ครัวเรือน มีจำนวนครัวเรือนที่เล่นหวยใต้ดิน 244 ครัวเรือน คิดเป็นร้อยละ 70.1ครัวเรือนตัวอย่างที่เล่นหวยใต้ดินจำนวน 74 ครัวเรือน มีสมาชิกทั้งหมด 264 คน พบว่า ในจำนวนนี้ร้อยละ 50.75เล่นหวยใต้ดิน ถ้าเปรียบเทียบสัดส่วนของผู้เล่นแต่ละบ้านพบว่า เล่นหวยใต้ดินเฉลี่ยครอบครัวละ 2 คน ผู้เล่นหวยใต้ดินที่ให้สัมภาษณ์ ร้อยละ 100 นิยมเล่นตามการออกสลากกินแบ่งรัฐบาล ถ้าเปรียบเทียบระหว่างหวยใต้ดินตามการออกสลากกินแบ่งรัฐบาลกับสลากออมสิน พบว่าผู้เล่นตามการออกสลากกินแบ่งรัฐบาล ร้อยละ 48.6เล่นทั้งสองชนิด ร้อยละ 51.4 เมื่อเปรียบเทียบเฉพาะในกลุ่มที่เล่นตามการออกสลากกินแบ่งรัฐบาลปรากฎว่าประมาณครึ่งหนึ่ง (ร้อยละ 48.6)นิยมซื้อทุกงวด ส่วนการเปรียบเทียบเฉพาะในกลุ่มที่เล่นตามการออกสลากออมสิน พบว่า มีผู้นิยมซื้อทุกงวดร้อยละ44.7 ผู้เล่นประมาณครึ่งหนึ่ง (ร้อยละ 56.9) เล่นหวยใต้ดินในวงเงินเฉลี่ย 501-1,000 บาทต่องวด นอกจากนี้ยังเป็นที่น่าสังเกตว่าวงเงินในการซื้อเฉลี่ยต่องวดมีความสัมพันธ์เชิงปฏิฐานกับรายได้ของผู้เล่นหวยใต้ดิน 3. รูปแบบในการเล่นหวยใต้ดิน พิจารณาจากรูปแบบที่นิยมและขนาดของการซื้อแต่ละรูปแบบ มีผลการศึกษาดังนี้ คือผู้เล่นตามการออกสลากกินแบ่งรัฐบาล (ร้อยละ 39.2) นิยมซื้อ 6 รูปแบบมากที่สุด (6 รูปแบบ ได้แก่ 3 ตัวบน, 3ตัวล่าง, โต๊ด, 2 ตัวบน, 2 ตัวล่าง และวิ่ง) ส่วนผู้เล่นตามการออกสลากออมสิน (ร้อยละ 63.2) นิยมซื้อ 5 รูปแบบมากที่สุด ( 5 รูปแบบ ได้แก่ 3 ตัวบน, 3 ตัวล่าง, โต๊ด,2 ตัวบน และ 2 ตัวล่าง) เลขท้าย 3 ตัวบนตามการออกสลากกินแบ่งรัฐบาล เป็นรูปแบบที่นิยมเล่นกันมากที่สุด โดยให้เหตุผลว่าอัตราการจ่ายรางวัลสูง ในขณะที่เลขท้าย 2 ตัวบนตามการออกสลากออมสินกลับเป็นที่นิยมมากกว่าแบบอื่นในประเภทการออกสลากออมสิน วงเงินที่นิยมตามการออกสลากกินแบ่งรัฐบาล ประเภทท้าย 3 ตัวบน ซื้อประมาณงวดละ 50 บาท ประเภท เลขท้าย 3ตัวล่าง โต๊ด 2 ตัวบน และ 2 ตัวล่าง นิยมซื้องวดละ 11-20บาท ส่วนวงเงินที่นิยมซื้อตามการออกสลากออมสิน ประเภทเลขท้าย 3 ตัวบน ซื้อประมาณงวดละ 11-20 บาท ประเภท 3 ตัวล่าง โต๊ด 2 ตัวบน 2 ตัวล่าง นิยมซื้องวดละไม่เกิน 10 บาท 4. วิธีการเล่น พิจารณาจากแหล่งเงิน แหล่งเล่น วิธีหาตัวเลข และวิธีซื้อ มีผลการศึกษาดังนี้คือ ผู้เล่นเกือบทั้งหมด (ร้อยละ 93.2) นำเงินรายได้ของตนเองมาซื้อหวยใต้ดิน ผู้เล่นส่วนใหญ่ (ร้อยละ 91.9) ซื้อหวยใต้ดินจากผู้ขายและซื้อจากเจ้ามือโดยตรงเพียงร้อยละ 8.1 ในจำนวนผู้เล่นที่ซื้อจากผู้ขายนิยมซื้อจากผู้ขายคนเดียวมากกว่าซื้อจากผู้ขาย 2 คน หรือคิดเป็นร้อยละ 57.4 และ 38.2ตามลำดับ เหตุผลในการเลือกผู้ขาย ร้อยละ 54.5 ให้เหตุผลว่าคุ้นเคยกันจนซื้อเป็นเจ้าประจำ ในการซื้อหวยใต้ดินผู้เล่นนิยมไปซื้อที่บ้านผู้ขาย คิดเป็นร้อยละ 45.9และผู้ขายมาให้บริการถึงบ้านหรือที่ทำงาน คิดเป็นร้อยละ40.5 ผู้เล่นหวยใต้ดินได้ตัวเลขในการซื้อหวยใต้ดินจากเพื่อนคนรู้จักเป็นอันดับ 1 คิดเห็นร้อยละ 36.5 และได้จากความฝันคิดเป็นร้อยละ 32.4 ข) ลักษณะภูมิหลังของผู้เล่นหวยใต้ดิน พิจารณาจากการอบรมเลี้ยงดูในวัยเด็ก-วัยรุ่น การเลียนแบบในการเล่นหวยใต้ดิน การคล้อยตามการชักชวน การได้รับการเสริมแรงและการทดแทนความเบื่อหน่ายในชีวิตประจำวันและในหน้าที่การงาน สรุปผลการศึกษาได้ดังนี้ 1. การอบรมเลี้ยงดูในวัยเด็ก-วัยรุ่น พิจารณาจากการอบรมสั่งสอนของบิดามารดา/ผู้ปกครอง และความอบอุ่นในครอบครัว ผลการศึกษาพบว่า บิดามารดา/ผู้ปกครองของผู้เล่นให้การอบรมสั่งสอนให้รับผิดชอบชั่วดีเป็นประจำถึงร้อยละ44.6 ความมีอิสระและไม่มีอิสระในการแสดงความคิดเห็น พบว่ามีความใกล้เคียงกันคือ ร้อยละ 43.2 และร้อยละ 36.5ตามลำดับ แต่ท่าทีของบิดามารดา/ผู้ปกครองที่ไม่ตักเตือนหรือลงโทษเมื่อเห็นบุตรหลานเล่นการพนัน มีมากถึงร้อยละ45.8 ส่วนใหญ่ของผู้เล่น (ร้อยละ 87.8) มีชีวิตที่อบอุ่นในวัยเด็ก อาศัยอยู่กับบิดามารดามาตลอด และผู้เล่นร้อยละ75.2 ร่วมกิจกรรมในครอบครัวอย่างใกล้ชิด 2. การเลียนแบบในการเล่นหวยใต้ดิน พิจารณาจากการเล่นการพนันของบิดามารดา/ผู้ปกครอง พบว่า บิดามารดา/ผู้ปกครองของผู้ถูกสัมภาษณ์ ร้อยละ 47.3 เคยซื้อสลากกินแบ่งรัฐบาลและร้อยละ 41.9 เคยซื้อหวยใต้ดิน 3. การคล้อยตามการชักชวน พิจารณาจากการชักชวนของบุคคลแวดล้อม พบว่า ผู้เล่นหวยใต้ดินที่ถูกสัมภษณ์ร้อยละ52.0 เล่นหวยใต้ดินเนื่องจากมีผู้อื่นชักชวน ได้แก่เพื่อนบ้าน เพื่อสนิท ผู้ขาย นอกจากนี้ยังพบว่า ผู้เล่นหวยใต้ดินเหล่านี้เริ่มเล่นหวยใต้ดินครั้งแรกระหว่างอายุ13-25 ปี 4. การได้รับเสริมแรง พิจารณาจากการถูกรางวัลของผู้เล่นหวยใต้ดินทั้งหมดในรอบ 2 ปี มีประมาณร้อยละ 40.5ของผู้ที่เล่นที่ถูกหวยใต้ดิน 2-3 ครั้ง และร้อยละ 28.4ถูกรางวัลในระดับสูง (10,000-50,000 บาท) ส่วนที่ถูกรางวัลในระดับต่ำ (1,001-5,000 บาท) มีประมาณเกือบครึ่งหนึ่ง (ร้อยละ 47.3) ซึ่งสรุปได้ว่า ผู้เล่นมีโอกาสถูกอยู่บ้าง จึงเป็นแรงกระตุ้นให้ซื้อในครั้งต่อ ๆ ไป 5. การทดแทนความเบื่อหน่ายในชีวิตประจำวัน พิจารณาจากความซ้ำซากจำเจในชีวิต และความไม่สำเร็จในการประกอบอาชีพและรายได้ ผลการศึกษา พบว่า ผู้เล่นร้อยละ 31.1ไม่รู้สึกซ้ำซากจำเจใจชีวิต มีเพียงร้อยละ 16.2 ที่มีความรู้สึกซ้ำซากจำเจในชีวิต ในส่วนของความกังวลต่อการประกอบอาชีพนั้น ผู้เล่นเกินกว่าครึ่งหนึ่ง (ร้อยละ 62.2)มีความกังวลต่อการประกอบอาชีพ และในด้านภาระทางครอบครัวผู้เล่นร้อยละ 37.8 และร้อยละ 36.5 ไม่คิดว่าครอบครัวเป็นภาระ และคิดว่ามีภาระแต่ไม่มากตามลำดับ จากผลการวิจัย ผู้ศึกษามีข้อเสนอแนะดังต่อไปนี้ 1. ควรมีการประชาสัมพันธ์ให้การศึกษาแก่ประชาชนโดยเฉพาะเยาวชนให้เข้าใจว่าการเล่นหวยใต้ดิน ตลอดจนการซื้อสลากกินแบ่งนั้นไม่ใช่พฤติกรรมที่ดี ไม่ควรเอาเป็นแบบอย่าง 2. ควรมีมาตรการควบคุมให้การเล่นหวยใต้ดินไม่ขยายวงกว้างขึ้นกว่าที่เป็นอยู่ และควรหามาตรการให้มีการเลิกเล่นหวยใต้ดินหรือลดลง ทั้งนี้เพราะการเล่นหวยใต้ดินส่งผลให้ผู้เล่นเสียทรัพย์สิน ตลอดทั้งเสียเวลาในการประกอบอาชีพ 3. รัฐอาจทำให้การเล่นหวยใต้ดินเป็นการเล่นที่ถูกต้องทางกฎหมายและอยู่ภายใต้การควบคุมของรัฐ ซึ่งสามารถทำได้2 วิธีดังนี้ 3.1 ปรับปรุงรูปแบบสลากกินแบ่งรัฐบาลให้สามารถเลือกตัวเลขในการเล่นได้เหมือนหวยใต้ดิน ซึ่งจะคล้ายกับลอตโต้ในต่างประเทศ ทั้งนี้เนื่องจากการเล่นแบบใหม่จะช่วยให้ผู้เล่นไม่เสียเปรียบเจ้ามือมาก สัดส่วนการซื้อ การจ่ายเงินรางวัลสามารถกำหนดได้ให้อยู่ในระดับที่ยุติธรรมทำให้ผู้เล่นไม่ต้องเสียทรัพย์สินในการเล่นมาก 3.2 จัดสัมปทานการดำเนินธุรกิจหวยใต้ดินให้ถูกกฎหมายเป็นการนำรายได้สู่รัฐและสามารถควบคุมให้อยู่ในแนวทางที่เหมาะสมต่อสังคมได้