ความมุ่งหมายของการวิจัยนี้เพื่อศึกษาความเข้าใจ ในการปฏิบัติงานของครูอาสาสมัครการศึกษานอกโรงเรียน 7 ด้านคือ ด้านการจัดเก็บรวบรวมข้อมูล ด้านการติดต่อประสานงาน ด้านการนิเทศติดตาม ด้านการกระตุ้นให้ประชาชนมีส่วนร่วม ด้านการจัดระบบข้อมูลเพื่อวางแผน ด้านการดำเนินงานจัดกิจกรรม และด้านการให้บริการงานศึกษานอกโรงเรียนเพื่อเปรียบเทียบ ความเข้าใจในการปฏิบัติงานของครูอาสาสมัครการศึกษานอกโรงเรียน โดยจำแนกตามเพศ ภูมิลำเนา วุฒิการศึกษา ประสบการณ์ในการ ปฏิบัติงาน และภูมิภาคในการจัดการศึกษานอกโรงเรียน เพื่อศึกษา ระดับการปฏิบัติงานในเจ็ดด้าน และเพื่อรวบรวมปัญหาและแนวทาง แก้ไขปัญหาในการปฏิบัติงาน กลุ่มตัวอย่างได้แก่ ครูอาสาสมัคร การศึกษานอกโรงเรียนในพื้นที่ปกติ จำนวน 318 คน ซึ่งได้จากสุ่ม แบบหลายขั้นตอน เครื่องมือที่ใช้เป็นแบบทดสอบชนิดเลือกตอบ แบบสอบถามมาตราส่วนประมาณค่า และคำถามปลายเปิด สถิติที่ใช้ในได้แก่ ร้อยละ ความถี่ ค่าเฉลี่ย ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน การทดสอบค่าที การทดสอบค่าเอฟ และวิธีการของเชฟเฟ่ สรุปได้ดังนี้ ครูอาสาสมัครการศึกษานอกโรงเรียน มีความเข้าใจ ในการปฏิบัติงานการศึกษานอกโรงเรียนโดยรวมและเป็นรายด้าน อยู่ในระดับปานกลาง ครูที่มีเพศต่งกัน มีความเข้าใจในการปฏิบัติงาน ไม่แตกต่างกัน แต่ครูอาสาหญิงมีความเข้าใจในด้านการกระตุ้นให้ ประชาชนมีส่วนร่วมมากกว่าครูอาสาชาย ครูที่มีภูมิลำเนาต่างกัน มีความเข้าใจในการปฏิบัติงานไม่แตกต่างกัน แต่ครูอาสาที่มีภูมิลำเนา จังหวัดเดียวกันที่ปฏิบัติงาน มีความเข้าใจในด้านการดำเนินงาน จัดกิจกรรมมากกว่า ครูที่ามีวุฒิการศึกษาต่างกัน มีความเข้าใจ ในการปฏิบัติไม่แตกต่างกัน ครูที่มีประสบการณ์ในการทำงานในการ ปฏิบัติงานต่างกันมีความเข้าใจในการปฏิบัติงานโดยรวมแตกต่างกัน อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 โดยครูอาสาสมัครที่มีประสบการณ์ 3 ปีขึ้นไป มีความเข้าใจในการปฏิบัติงานด้านการจัดระบบข้อมูล เพื่อวางแผนมากกว่าครูที่มีประสบการณ์ต่ำกว่า 1 ปี ความเข้าใจ ในการปฏิบัติงานด้านการดำเนินงานจัดกิจกรรมมากกว่าครูอาสาสมัคร ที่มีประสบการณ์ 1 ปี ครูที่มีภูมิภาคในการจัดการศึกษานอกโรงเรียนต่างกัน มีความเข้าใจไม่แตกต่างกัน แต่ครูที่อยู่ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มีความเข้าใจในด้านการติดต่อประสานงานและด้านการจัดระบบข้อมูล เพื่อวางแผนมากว่าครูที่อยู่ภาคใต้ และมีความเข้าใจในด้านการปฏิบัติงาน ด้านการให้บริการงานการศึกษานอกโรงเรียนมากกว่าครูอาสาสมัคร ที่อยู่ในภาคตะวันออก ครูที่ปฏิบัติงานในภาคตะวันออก มีความเข้าใจ ในการปฏิบัติงานด้านการดำเนินงานจัดกิจกรรมมากกว่าครุที่ปฏิบัติ อยู่ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือและภาคใต้อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ที่ระดับ .05 ครูอาสาสมัครการศึกษานอกโรงเรียน มีระดับการปฏิบัติงาน อยู่ในระดับมาก และมีปัญหาที่เป็นอุปสรรคในการปฏิบัติงานเรียงตามลำดับ ความสำคัญดังนี้ ประชาชนให้ความร่วมมือน้อย ได้ข้อมูลที่ไม่เป็นจริง การจัดกิจกรรมไม่สอดคล้องกับความต้องการของประชาชน ไม่ได้รับการนิเทศจากผู้บริหารศูนย์การศึกษานอกโรงเรียนจังหวัด และการบริการข่าวสารข้อมูลล่าช้า มีข้อเสนอแนะแนวทางแก้ไขปัญหา เรียงตามความถี่ตามลำดับความสำคัญดังนี้ จัดทำแผนในการปฏิบัติงาน ให้ชัดเจน การขยายระยะเวลาในการเก็บข้อมูลให้มากขึ้น การประชาสัมพันธ์งานการศึกษานอกโรงเรียนแก่ประชาชนมากยิ่งขึ้น การสำรวจความต้องการของประชาชนก่อนที่จะจัดกิจกรรม และการจัดวัตถุประสงค์ที่จำเป็นในการดำเนินงาน