ชุมชนแออัดในกรุงเทพมหานคร ได้มีการขยายตัวเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ทั้งขนาดและปริมาณของพื้นที่ และจำนวนประชากรในชุมชน อันเป็นผลมาจากสาเหตุหลายประการ จากการขยายตัวดังกล่าวนี้ ก่อให้เกิดความแออัดยัดเยียด และส่งผลให้เกิดปัญหานานัปการต่อชุมชนนั้น ๆ และปริมณฑลในเขตเมืองในส่วนรวม ผู้วิจัยมีความประสงค์จะทำการค้นคว้าวิจัยเพื่อให้ทราบถึงประวัติความเป็นมาและลักษณะการขยายตัวของชุมชนแออัดในเขตพระนคร ซึ่งถือว่าเป็นชุมชนแออัดในเขตเก่าแก่ชั้นในสุดของกรุงเทพมหานคร ทั้งนี้เพราะเป็นเขตที่มีพัฒนาการของการขยายตัวอย่างรวดเร็วและต่อเนื่องมากกว่าเขตอื่น ๆ ในกรุงเทพมหานคร วัตถุประสงค์ของการวิจัยครั้งนี้คือ เพื่อการศึกษาประวัติความเป็นมาของชุมชนแออัด ลักษณะการขยายตัวของชุมชนแออัด และปัจจัยที่ทำให้ประชาชนเลือกเข้ามาอาศัยอยู่ในชุมชนแออัด ในเขตพระนครกรุงเทพมหานคร ผู้วิจัยได้เลือกชุมชนแออัด 6 ชุมชน เป็นตัวแทนของกลุ่มที่ใช้ศึกษาโดยยึดอายุของชุมชนและลักษณะการถือครองที่ดินของครัวเรือนในชุมชนเป็นเกณฑ์ ส่วนวิธีการรวบรวมข้อมูลกระทำโดยการทำแผนที่การใช้ที่ดิน การสำรวจภาคสนามและสัมภาษณ์หัวหน้าครัวเรือนตามแบบสอบถามที่สร้างขึ้นจำนวน 177 ครัวเรือน แล้วนำข้อมูลมาวิเคราะห์ ผลจากการศึกษาพบว่า ชุมชนแออัดที่ศึกษามีอายุของชุมชนอยู่ในระหว่าง 65-200 ปี โดยเริ่มต้นของชุมชนนี้มีจำนวนบ้านในเขตพระนครไม่หนาแน่นมากนัก ในเวลาต่อมาความเจริญของเมืองมากขึ้น จึงทำให้ประชาชนจากภายนอกเขตชั้นในและต่างจังหวัดเข้ามาอาศัยในเขตนั้นเพิ่มขึ้น โดยเฉพาะในชุมชนท่าวังและชุมชนป้อมมหากาฬ ซึ่งได้ขยายตัวอย่างรวดเร็วในช่วงก่อนการใช้แผนพัฒนาฉบับที่หนึ่ง และในช่วงพ.ศ.2504-พ.ศ.2513 หลังจากนั้นการขยายตัวสิ้นสุดลงทั้งนี้เป็นเพราะมีการใช้พื้นที่ภายในชุมชนเต็มหมดแล้วส่วนชุมชนแออัดอื่น ๆ ยังคงมีการขยายตัวอย่างต่อเนื่องทั้งการเพิ่มพื้นที่ภายในชุมชน และการขยายตัวโดยการเพิ่มขึ้นของประชากรภายในชุมชน การเพิ่มพื้นที่ภายในชุมชนนั้น ได้แก่ การบุกรุกที่ดินของเอกชน วัด และหน่วยราชการ รวมทั้งการเช่าที่ดินและการเช่าช่วงที่ดิน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วง พ.ศ.2504-2513 ซึ่งเป็นช่วงเวลาซึ่งมุ่งเน้นโครงการพัฒนาขั้นพื้นฐาน เพื่อรองรับความเจริญด้านเศรษฐกิจในเมืองหลวงของประเทศ ยังผลให้เกิดการหลั่งไหลของแรงงานเข้ามาทำงานในเขตชั้นในของกรุงเทพมหานคร สำหรับปัจจัยสำคัญที่ทำให้ประชาชนเลือกเข้ามาอาศัยในชุมชนแออัดนั้น ผลการศึกษาพบว่า ในทุกชุมชนที่ศึกษามีปัจจัยที่คล้ายคลึงกัน คือ อยู่ใกล้แหล่งงาน ย้ายโดยการสมรส และค่าเช่าที่ดินหรือบ้านในเขตชุมชนแออัดมีราคาต่ำในส่วนที่เกี่ยวกับการที่ชุมชนแออัดอยู่ใกล้กับแหล่งงานนั้น เมื่อพิจารณาควบคู่ไปกับแผนที่แสดงการใช้ที่ดินของกรุงเทพมหานคร ในปี พ.ศ.2501 พ.ศ.2516 และ พ.ศ.2532 แล้วจะเห็นได้ชัดเจนว่า บริเวณที่พักอาศัยในหลายพื้นที่ของเขตชั้นในเป็นย่ายพาณิชยกรรม อุตสาหกรรม และบริการพื้นฐานต่าง ๆ จึงทำให้ประชาชนเข้ามาอาศัยใกล้ ๆ กับแหล่งงานดังกล่าว โดยลักษณะการบุกรุก การเช่าที่ดินเพื่อปลูกบ้านการเช่าบ้าน หรือการเช่าช่วงบ้าน ผลลัพธ์สุดท้ายเมื่อมีจำนวนบ้านเรือนและการอยู่อาศัยอย่างหนาแน่น จะเป็นผลให้กลายเป็นชุมชมแออัดไปในที่สุด