การดูแลผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองเป็นความรับผิดชอบของญาติในการดูแลผู้ป่วยอย่าง ต่อเนื่องภายหลังการจำหน่ายออกจากโรงพยาบาล การศึกษาที่ผ่านมามักมองผลที่เกิดขึ้นจาก การดูแลในทางลบ ซึ่งแท้จริงแล้วการดูแลนั้นไม่ได้ส่งผลทางลบต่อผู้ดูแลเพียงด้านเดียว แต่การดูแลยังทำให้ผู้ดูแลมีความรู้สึกที่ดีเกิดขึ้นในระหว่างการดูแล ซึ่งจะช่วยลด ความเครียดระหว่างการดูแลผู้ป่วยลงได้ การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาถึงอิทธิพลของความสัมพันธ์ต่างเกื้อกูล ความสามารถในการทำนายการดูแล และปัจจัยด้านญาติผู้ดูแล ได้แก่ อายุและระดับการศึกษา ต่อความเครียดจากการดูแล กลุ่มตัวอย่างซึ่งทำหน้าที่ดูแลหลักในการดูแลผู้ป่วยโรค หลอดเลือดสมอง จำนวน 100 ราย ที่ติดตามผู้ป่วยมารับการรักษาที่แผนกผู้ป่วยนอก โรงพยาบาลนครปฐม และโรงพยาบาลราชบุรี เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บข้อมูลประกอบด้วย แบบสอบถามส่วนบุคคล แบบวัดความสัมพันธ์ต่างเกื้อกูล แบบวัดความสามารถในการทำนาย การดูแล และแบบวัดความเครียดจากการดูแล เก็บข้อมูลระหว่างเดือนพฤศจิกายน 2544 ถึง เดือนมกราคม 2545 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยค่าสถิติเชิงพรรณนา ค่าสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์ เพียร์สัน และการวิเคราะห์ถดถอยพหุคูณแบบขั้นตอน ผลการวิจัยพบว่า กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง (85%) วัยกลางคน (44%) อายุเฉลี่ย 43.25 ปี สถานภาพสมรสคู่ (61%) มีการศึกษาระดับประถมศึกษา (51%) มีความสัมพันธ์กับผู้ป่วยในฐานะบุตร (45%) รายได้เฉลี่ยของครอบครัวต่อเดือน น้อยกว่า 5,000 บาท (41%) เพียงพอต่อการใช้จ่าย (48%) ความสามารถในการทำนาย การดูแลมีความสัมพันธ์กับความเครียดจากการดูแลในระดับปานกลาง (r= -.450, P<.05) สามารถอธิบายความแปรปรวนของความเครียดจากการดูแลได้ร้อยละ 20.2 ส่วนความสัมพันธ์ ต่างเกื้อกูลมีความสัมพันธ์กับความเครียดจากการดูแลในระดับต่ำ (r= -.317, P<.05) สามารถอธิบายความแปรปรวนของความเครียดจากการดูแลเพิ่มขึ้นร้อยละ 5.9 และระดับการ ศึกษามีความสัมพันธ์กับความเครียดจากการดูแลในระดับต่ำ (r= .273, P<.05) สามารถ อธิบายความแปรปรวนของความเครียดจากการดูแลเพิ่มขึ้นร้อยละ 5.2 ผลการวิจัยเสนอแนะว่า พยาบาลควรส่งเสริมให้ญาติผู้ดูแลมีความเข้าใจถึงสภาพ ความบกพร่องของผู้ป่วยเข้าใจถึงความต้องการของผู้ป่วยและพัฒนาความสามารถในการดูแล ผู้ป่วยอย่างต่อเนื่อง นอกจากนี้ควรส่งเสริมสัมพันธภาพระหว่างญาติผู้ดูแลกับผู้ป่วย สร้างความรู้สึกที่ดีต่อกัน รวมทั้งตระหนักในญาติผู้ดูแลที่มีระดับการศึกษาสูงมีความ เสี่ยงต่อการเกิดความเครียดจากการดูแลได้ง่าย จึงควรวางแนวทางการแก้ปัญหาร่วมกันและ ให้ความสำคัญในการส่งเสริมสุขภาพและดูแลปัญหาสุขภาพของผู้ดูแลด้วย