การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความหมาย เกณฑ์ตัดสิน และโทษแห่งอทินนาทาน ตามหลักพระธรรมวินัย เพื่อวิเคราะห์พฤติกรรมอทินนาทานของพระสงฆ์ในบริบทสังคมไทย และวิเคราะห์การลงนิคหกรรมแก่พระภิกษุผู้กระทำอทินนาทานตามหลักกฎหมายคณะสงฆ์ จากการวิจัยพบว่า การกระทำอย่างใดอย่างหนึ่งเพื่อให้ได้ทรัพย์ของผู้อื่น โดยที่เขาไม่อนุญาต เรียกว่าอทินนาทาน การกระทำอทินนาทานนั้นไม่ว่าจะทำในรูปแบบใด เพื่อจุดประสงค์ใดหรือเพื่ออ้างความดีใด ๆ ถือว่าเป็นความชั่วตามหลักพุทธจริยศาสตร์ และอทินนาทานนั้นจะเป็นความผิดทางพระวินัย ต้องครบองค์ประกอบ 5 ขั้น คือ 1.ทรัพย์นั้นเจ้าของหวงแหน 2.รู้ว่าเจ้าของยังหวงแหน 3.มีจิตคิดจะลัก 4.มีความพยายาม 5.นำไปสำเร็จ โทษของอทินนาทานมี 3 ระดับคือ ระดับที่ 1 มีโทษทางพระวินัยและจะเป็น อย่างหนักหรือเบาขึ้นอยู่กับราคาของสิ่งของ ระดับที่ 2 มีโทษตามกฎแห่งกรรมคือ จะมีโทษหนักหรือเบา เพราะละเมิดเจ้าของที่มีคุณธรรมมากหรือเจ้าของที่มีคุณธรรมน้อย และจะมีโทษหนักหรือเบาเพราะมีเจตนาและความพยายามแรงกล้าหรืออ่อน ระดับที่ 3 โทษทางสังคม เช่น การถูกตำหนิ การถูกลงโทษทางอาญา นอกจากนี้ตามหลักกฎหมาย คณะสงฆ์ พระภิกษุผู้กระทำอทินนาทาน อาจจะถูกลงนิคหกรรมอย่างใดอย่างหนึ่งคือ นิคหกรรมให้สึก หรือนิคหกรรมไม่ถึงให้สึก ในสังคมไทยปัจจุบัน การลงนิคหกรรมต่อพฤติกรรมอทินนาทานบางกรณีของพระสงฆ์ เป็นเรื่องยาก เพราะว่าพฤติกรรมอทินนาทานั้นมีความสลับซับซ้อนมากขึ้น และมีความ ยุ่งยากในการวินิจฉัยความผิดทางพระวินัย อย่างไรก็ตามเกณฑ์วินิจฉัยอทินนาทาน ที่ปรากฏในพระไตรปิฎกและอรรถกถา สามารถวิเคราะห์พฤติกรรมอทินนาทานอันสลับ ซับซ้อนนั้นได้ ฉะนั้นคณะสงฆ์จำเป็นอย่างยิ่งที่จะศึกษาเกณฑ์วินิจฉัยอทินนาทาน ที่มีอยู่นั้นให้เข้าใจแจ่มแจ้งและสามารถวิเคราะห์พฤติกรรมอทินนาทานทุกรูปแบบ เพื่อตัดสินพฤติกรรมอทินนาทานให้สอดคล้องกับเจตนารมณ์ของพุทธจริยศาสตร์ เพราะพุทธจริยศาสตร์มุ่งให้พระสงฆ์เว้นเด็ดขาดจากอทินนาทานทางกายวาจาและใจ เว้นเด็ดขาดจากการทำมิจฉาชีพทั้งหลายโดยปราศจากข้ออ้างใดๆ และมุ่งให้พระสงฆ์ เว้นจากการสะสม แต่ให้ดำรงชีพด้วยความมักน้อยสันโดษ และรับแต่สิ่งของที่พอประมาณ และที่เขาให้