กล้วยไม้เป็นพืชสกุลที่สำคัญและใหญ่ที่สุดสกุลหนึ่งของพืชดอกโดยเฉพาะในประเทศไทย เนื่องจากการสูญพันธุ์ของกล้วยไม้ไทยหลายชนิดทำให้การอนุรักษ์พันธุ์กล้วยไม้มีความ จำเป็นอย่างยิ่ง ด้วยเหตุนี้วิธีการอนุรักษ์ชิ้นส่วนสิ่งมีชีวิตในที่อุณหภูมิต่ำกว่าจุด เยือกแข็งภายใต้อุณหภูมิ -196 (+,ฐ)C ด้วยไนโตรเจนเหลวเพื่อเก็บรักษาเชื้อพันธุ์ ในระยะยาวจึงเป็นวิธีที่มีศักยภาพสูงสมควรที่จะมีการศึกษา จุดประสงค์ของงานทดลองนี้ คือ ทำการพัฒนาวิธีการเก็บรักษาตายอดกล้วยไม้ด้วยการใช้ไนโตรเจนเหลว โดยใช้กล้วยไม้ สกุลหวายพันธุ์วอเตอร์โอมาย เป็นแบบอย่างในการศึกษา การศึกษาการเก็บรักษาตายอดของกล้วยไม้สกุลหวายพันธุ์วอเตอร์โอมายได้ใช้ 2 วิธีหลัก วิธีที่หนึ่งคือ วิธี encapsulation/dehydration ตายอดจะถูกหุ้มใน calcium-alginate เป็นเมล็ดเทียมก่อนทำการปรับสภาพโดยการเลี้ยงบนอาหารวุ้นสูตรปรับปรุง Vacin and Went (VW) 1949 ที่เติมน้ำตาลซูโครส และทำการลดความชื้นเป็นเวลา 0-10 ชั่วโมง แล้วจึงนำไป เก็บรักษาในไนโตรเจนเหลว วิธีที่สองคือ วิธี vitrification ตายอดจะถูกปรับสภาพโดยการ เลี้ยงบนอาหารวุ้นสูตรปรับปรุง VW(1949) ที่เติมน้ำตาลซูโครส และแช่สารละลาย PVS2 เป็น เวลา 0-70 นาที ก่อนนำไปเก็บรักษาในไนโตรเจนเหลว มีการทดสอบผลกระทบของน้ำตาลซูโครส, การลดความชื้น, ปริมาณน้ำในเซลล์ และการใช้สาร PVS2 ต่อประสิทธิภาพการเก็บรักษาตายอด กล้วยไม้ การตรวจสอบประสิทธิภาพของวิธีการเก็บรักษาสามารถวัดได้จาก ค่าอัตราการรอดชีวิต (survival ratio) จากการทดสอบ triphenyl tetrazolium chloride test (TTC) และค่าการเจริญเป็นต้น (regrowth) จากการชักนำให้เป็นต้นบนอาหารเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ ซึ่งพบว่าค่าที่ได้จากทั้ง 2 วิธีมีความสัมพันธ์ไปในทางเดียวกัน สำหรับวิธี encapsulation/dehydration พบว่าสภาวะที่ให้อัตราการรอดชีวิตและค่าการเจริญเป็นต้น มากที่สุด (16.18 มก. เซลล์รอดชีวิต/ 100 มก. เซลล์ทั้งหมด และ 13.33 เปอร์เซ็นต์ ตามลำดับ) คือ การปรับสภาพตายอดที่ทำเป็นเมล็ดเทียมก่อนนำไปทำการเก็บรักษาโดยเลี้ยงบน อาหารวุ้นสูตรปรับปรุง VW(1949) ที่เติมน้ำตาลซูโครสความเข้มข้น 0.3 M เป็นเวลา 2 วัน ที่อุณหภูมิ 25(+,ฑ)2 (+,ฐ)C และความเข้มแสง 37 (+,m)mol m(-2)s(-1), 16 ชั่วโมงต่อวัน แล้วจึงทำการลดความชื้นโดยการเป่าลมจากตู้ laminar air-flow เป็นเวลา 8 ชั่วโมง ก่อนนำไปเก็บรักษาไว้ในไตโตรเจนเหลว สำหรับวิธี vitrification ตายอดที่ปรับสภาพโดยเลี้ยงบนอาหารวุ้นสูตรปรับปรุง VW(1949) ที่เติมน้ำตาลซูโครส ความเข้มข้น 0.3 M เป็นเวลา 2 วัน ที่อุณหภูมิ 25(+,ฑ)2 (+,ฐ)C และความเข้มแสง 37 (+,m)mol m(-2)s(-1), 16 ชั่วโมงต่อวัน แล้วจึงแช่ในสารละลาย PVS2 เป็นเวลา 40 นาทีก่อนนำไปเก็บรักษาไว้ในไนโตรเจนเหลวสามารถให้อัตราการรอดชีวิตและค่าการเจริญ เป็นต้นสูงสุดเช่นกัน (33.04 มก. เซลล์รอดชีวิต/ 100 มก. เซลล์ทั้งหมด และ 31.05 เปอร์เซ็นต์ ตามลำดับ) จากการทดลองเก็บรักษาตายอดกล้วยไม้สกุลหวายในไนโตรเจนเหลว ทั้งสองวิธี พบว่าอัตราการเจริญเติบโตของกล้วยไม้หลังการเก็บรักษาโดยวัดจากความยาวต้น, จำนวนยอดและราก ไม่ได้รับผลกระทบจากปัจจัยเครียดต่างๆ เช่น ไนโตรเจนเหลว การลด ความชื้นโดยการเป่าลม และสารละลาย PVS2 นอกจากนี้ยังสามารถชักนำให้เจริญไปเป็นต้น กล้วยไม้ที่มีลักษณะสมบูรณ์โดยไม่ผ่านการเจริญเป็น protocorm ก่อน