การวิจัยครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาและเสนอรูปแบบการพัฒนาเครือข่าย การเรียนรู้เพื่ออนุรักษ์ความหลากหลายพันธุ์พืช ศึกษาจากปรากฏการณ์ทางสังคม (Social Phenomenon) รวม 3 กรณี ได้แก่ เครือข่ายศูนย์อินแปง จ.สกลนคร เครือข่ายชมรมเกษตร นิเวศน์เทพนิมิต จ.ชัยภูมิ และเครือข่ายกลุ่มส่งเสริมกสิกรรมไร้สารพิษวังน้ำเขียว จ.นครราชสีมา ศึกษาโดยใช้วิธีการเชิงคุณภาพและเชิงปริมาณ และประเมินรูปแบบโดยผู้ทรง คุณวุฒิ ผลการวิจัยพบว่า 1) การสร้างและพัฒนาเครือข่าย ทำได้โดยเชื่อมโยงความสัมพันธ์ระหว่างคนกับ กลุ่ม กลุ่มกับเครือข่าย เครือข่ายกับเครือข่าย เครือข่ายกับองค์กร และรัฐ ทั้งระดับ ท้องถิ่น ระดับชาติ และนานาชาติ โดยมีองค์กรเป็นศูนย์กลางเครือข่ายทำหน้าที่บริหาร จัดการและประสานงานเพื่อจัดการเรียนรู้อย่างต่อเนื่องและสร้างพล้งภายในเครือข่าย ให้เข้มแข็ง กระตุ้นให้เกิดเครือข่ายขึ้นใหม่โดยเริ่มจากการวิจัยปฏิบัติการ การประชุม สัมมนา โดยองค์กรรัฐและเอกชนสนับสนุนและอำนวยความสะดวก จัดการเรียนรู้โดยผสมผสาน ภูมิปัญญาเดิมกับความรู้ใหม่ เน้นการปฏิบัติ สร้างพลังร่วมเพื่อเชื่อมโยงการฟื้นฟูและ ใช้ประโยชน์พันธุ์พืชกับการออมทรัพย์และกิจกรรมต่าง ๆ เพื่อพัฒนาสังคม เศรษฐกิจ คุณภาพชีวิตและสิ่งแวดล้อมควบคู่กันอย่างเป็นองค์รวม 2) เครือข่ายต้องจัดให้สมาชิกได้เรียนรู้และปฏิบัติเพื่อฟื้นฟูและใช้ประโยชน์ ความหลากหลายพันธุ์พืช เพื่อขยายผลสู่การอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพอย่างยั่งยืน โดยใช้ระบบเกษตรนิเวศน์ เกษตรยั่งยืนและเกษตรกรรมทุกรูปแบบที่ไม่ทำลายสิ่งแวดล้อม หรือเรียกว่าเกษตรสิ่งแวดล้อม (Environmental Agriculture) และแปรรูปผลผลิตเพื่อใช้ เป็นปัจจัยสี่ ขายเพิ่มรายได้ และอนุรักษ์ป่าชุมชนเป็นแหล่งเรียนรู้ธรรมชาติและ แหล่งพันธุกรรม ข้อเสนอแนะ 1) ควรใช้เครือข่ายการเรียนรู้เป็นกลไกหนึ่งของสิ่งแวดล้อมศึกษา 2) ควรสนับสนุนชุมชนให้สร้างและพัฒนาเครือข่ายการเรียนรู้เพื่ออนุรักษ์ความหลากหลาย ทางชีวภาพและจัดการสิ่งแวดล้อม ควบคู่กับการพัฒนาด้านต่าง ๆ โดยสถาบันการศึกษาและ องค์กรต่าง ๆ ทั้งระดับท้องถิ่นและระดับชาติ ให้การสนับสนุนและอำนวยความสะดวกด้าน ทุน นโยบาย วิชาการ เป็นต้น