การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาเครือข่ายการเรียนรู้การจัดการ ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมเพื่อการพึ่งตนเอง ทำการศึกษาเฉพาะกรณีองค์กรชุมชน ศูนย์ศึกษาและพัฒนาชุมชนไม้เรียง ซึ่งมีที่ตั้งอยู่ในตำบลไม้เรียง อำเภอฉวาง จังหวัดนครศรีธรรมราช วิธีการที่ใช้ในการวิจัยมี 2 ลักษณะ คือ การศึกษาจากเอกสารและการศึกษา เชิงคุณภาพ โดยใช้เทคนิคการวิจัยเชิงคุณภาพหลายๆ เทคนิคร่วมกัน ทำการศึกษาจาก คณะกรรมการและสมาชิกของศูนย์ศึกษาและพัฒนาชุมชนไม้เรียง เจ้าหน้าที่จากหน่วยงาน ของรัฐ เจ้าหน้าที่หรือผู้ที่ปฏิบัติงานหรือบุคคลที่เกี่ยวข้องกับองค์กรภาครัฐ องค์กร ภาคเอกชน องค์กรธุรกิจ องค์กรวิชาการ องค์กรชุมชน และประชาชนที่อาศัยอยู่ในพื้นที่ ตำบลไม้เรียง ผลการวิจัยพบว่าศูนย์ศึกษาและพัฒนาชุมชนไม้เรียง เป็นองค์กรชุมชนซึ่งมีจุด เริ่มต้นมาจากการรวมกลุ่มของชาวบ้านที่ต้องการพึ่งพาตนเองและปกป้องตนเองจากการ เอารัดเอาเปรียบของพ่อค้าคนกลาง โดยอาศัยความเป็นเครือญาติ และความเป็นคนในชุมชน เดียวกันจัดตั้งเป็นกลุ่มเกษตรกรทำนาไม้เรียง ต่อมาได้ปรับเปลี่ยนเป็นกลุ่มเกษตรกร ทำสวนไม้เรียง และพัฒนาเป็นศูนย์ศึกษาและพัฒนาชุมชนไม้เรียงในปัจจุบัน โดยเน้นให้ ชาวบ้านเข้ามามีส่วนร่วมในลักษณะที่เรียกว่า สภาผู้นำชุมชนไม้เรียง และมีการดำเนินงาน ในกิจกรรมต่าง ๆ บนพื้นฐานของทรัพยากรและสภาพแวดล้อมของชุมชนไม้เรียง และเมื่อ ทำการวิเคราะห์ปัจจัยที่มีผลต่อการเกิดขึ้นของศูนย์ศึกษาและพัฒนาชุมชนไม้เรียง ทั้งปัจจัยภายในและปัจจัยภายนอก พบว่าปัจจัยภายในได้แก่ ความสัมพันธ์ทางสังคม บทเรียน การเผชิญปัญหาร่วมกัน ประวัติวัฒนธรรมท้องถิ่น และความสามารถของผู้นำ ในส่วนของ ปัจจัยภายนอกได้แก่ ระบบเศรษฐกิจเชิงเดี่ยวที่เน้นการส่งออก ภาวะการผูกขาดของพ่อค้า คนกลางและการสนับสนุนจากหน่วยงานภายนอก นอกจากนั้นเมื่อศึกษาถึงกระบวนการเรียนรู้ ในการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมเพื่อการพึ่งตนเองพบว่ามี 4 ขั้นตอน คือ ความตระหนักในปัญหา การคิดวิเคราะห์ปัญหา การกำหนดทางเลือกที่เหมาะสม และการ ดำเนินงาน ในส่วนขององค์กรเบญจภาคีที่เข้ามามีส่วนร่วมในการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อมเพื่อการพึ่งตนเอง พบว่า องค์กรเหล่านี้ได้เข้ามามีส่วนร่วมในหลาย ๆ ด้าน ทั้งด้านความร่วมมือ ความช่วยเหลือ การติดต่อประสานงาน การให้งบประมาณสนับสนุน และอื่นๆ สำหรับข้อเสนอแนะจากการวิจัยเชิงนโยบาย คือ ควรมีการกำหนดนโยบายการจัดการ ทรัพยากรยางพาราอย่างชัดเจน เพื่อนำไปสู่การบูรณาการทางปฏิบัติในระยะยาว และสนับสนุน การมีส่วนร่วมของศูนย์ศึกษาและพัฒนาชุมชนไม้เรียงในกระบวนการทำงานร่วมกับภาครัฐและ ภาคีอื่นๆ ในส่วนข้อเสนอแนะเชิงปฏิบัติคือ หน่วยงานภาครัฐควรมีความจริงใจและจริงจัง ในการดำเนินงานโดยเน้นการเตรียมคน (ข้าราชการ) เป็นหลัก จัดให้มีการให้ความรู้และ ความเข้าใจในเป้าหมายและกระบวนการทำงานของศูนย์ศึกษาและพัฒนาชุมชนไม้เรียงกับ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เพื่อปรับเปลี่ยนบทบาทการทำงานให้มาประสานร่วมมือกัน รวมทั้งสนับสนุนชาวบ้านให้มีการเรียนรู้ทางด้านเทคโนโลยีการจัดการผลิต และการตลาด เพื่อรองรับแนวคิดการทำธุรกิจชุมชนในแผนแม่บทชุมชนระยะที่ 2