การวิจัยครั้งนี้มีจุดประสงค์ เพื่อจัดทำคู่มือเพื่อสร้างองค์ความรู้ในการใช้ปุ๋ย สำหรับนักเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนต้น และเปรียบเทียบผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของ นักเรียนที่เรียนกับผู้สอนโดยใช้คู่มือเพื่อสร้างองค์ความรู้ในการใช้ปุ๋ยประกอบการเรียน กับนักเรียนที่อ่านคู่มือโดยลำพังของนักเรียน กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการวิจัยเป็นนักเรียน ระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนต้นปีที่ 3 ปีการศึกษา 2543 โรงเรียนวัดไร่ขิงวิทยา จำนวน 80 คน โดยการเลือกกลุ่มตัวอย่างแบบเจาะจง แบ่งออกเป็น 2 กลุ่ม กลุ่มละ 40 คน คือ กลุ่มตัวอย่างที่ 1 เรียนกับผู้สอนโดยใช้คู่มือประกอบการเรียนและกลุ่มตัวอย่างที่ 2 อ่านคู่มือด้วยตนเองโดยลำพัง เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูลคือแบบทดสอบวัดผล สัมฤทธิ์ทางการเรียนที่ผู้วิจัยสร้างขึ้น การดำเนินการทดลองคือทดสอบความรู้ก่อนใช้คู่มือ กับกลุ่มตัวอย่างทั้งสองกลุ่มโดยให้ทำแบบทดสอบผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนจำนวน 80 ข้อ ใช้เวลา 60 นาที หลังการทดสอบให้นักเรียนกลุ่มตัวอย่างที่ 1 เข้ารับการสอนจากครู โดยใช้คู่มือประกอบการเรียนการสอนเป็นระยะเวลาจำนวน 10 คาบเรียน ส่วนนักเรียนกลุ่ม ตัวอย่างที่ 2 ให้นักเรียนไปอ่านคู่มือโดยลำพัง ไม่ต้องเข้ากลุ่มรับการสอนจากครูเป็น ระยะเวลา 2 สัปดาห์ ทดสอบความรู้หลังการใช้คู่มือจากกลุ่มตัวอย่างทั้งสองกลุ่มโดยใช้ แบบทดสอบชุดเดิมใช้เวลา 60 นาที จากนั้นนำคะแนนทดสอบก่อนและหลังการใช้คู่มือในการ ใช้ปุ๋ยของทั้งสองกลุ่มมาวิเคราะห์เปรียบเทียบหาค่าความแตกต่างภายในกลุ่มด้วย t-test และเปรียบเทียบผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนหลังการใช้คู่มือระหว่าง 2 กลุ่ม เพื่อหาค่าความ แตกต่าง โดยการนำคะแนนก่อนการทดลองมาเป็นตัวแปรร่วมและคะแนนหลังการทดสอบมาเป็น ตัวแปรตามเพื่อวิเคราะห์ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน โดยการวิเคราะห์ความแปรปรวนร่วม (ANCOVA) ผลการวิจัยพบว่าคู่มือเพื่อสร้างองค์ความรู้ในการใช้ปุ๋ยสำหรับนักเรียนระดับชั้น มัธยมศึกษาตอนต้นสามารถเปลี่ยนแปลงความรู้ในการใช้ปุ๋ยของนักเรียนเพิ่มขึ้นทั้งสองกลุ่ม และกลุ่มที่ได้รับการสอนจากครูโดยใช้คู่มือในการใช้ปุ๋ยใช้ประกอบการเรียนมีผลสัมฤทธิ์ ทางการเรียนแตกต่างจากกลุ่มที่อ่านคู่มือเพื่อสร้างองค์ความรู้ โดยลำพังอย่างมีนัยสำคัญ ที่ระดับ 0.05 ซึ่งนักเรียนที่ได้รับการสอนจากครูโดยใช้คู่มือเพื่อสร้างองค์ความรู้ใน การใช้ปุ๋ยประกอบการเรียนมีผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนสูงกว่านักเรียนที่อ่านคู่มือเพื่อสร้าง องค์ความรู้ในการใช้ปุ๋ยโดยลำพัง และผลการศึกษาพบว่าคู่มือสามารถสร้างองค์ความรู้ให้แก่ นักเรียนทั้งสองกลุ่มได้อย่างมีนัยสำคัญ