การวิจัยในครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) กลวิธีการสร้างจิตสำนึกในการอนุรักษ์ ป่าของชุมชน 2) กระบวนการทางจิตสำนึกในการอนุรักษ์ป่าของชุมชน 3) การมีส่วนร่วมในการ อนุรักษ์ป่าชุมชน 4) ปัจจัยที่ส่งผลต่อจิตสำนึกในการอนุรักษ์ป่าของชุมชน ขอบเขตการวิจัย เป็นกรณีศึกษาเฉพาะบ้านท่าวังไทร ตำบลวังหมี อำเภอวังน้ำเขียว จังหวัดนครราชสีมา เป็นการ ศึกษาเชิงคุณภาพโดยใช้การสัมภาษณ์และแบบสอบถามเป็นวิธีการดำเนินงานวิจัย ผลการศึกษาพบว่า 1) กลวิธีการสร้างจิตสำนึกฯ ได้แก่ การตั้งคณะกรรมการป่าชุมชน, กฏระเบียบและบท ลงโทษของป่าชุมชน, การเปิดโอกาสให้ชาวบ้านมีส่วนร่วมในการอนุรักษ์ป่า, วัฒนธรรมความเชื่อ ในทางพุทธศาสนา และวัฒนธรรมความเชื่อที่มีต่อสิ่งเหนือธรรมชาติ 2) กระบวนการทางจิตสำนึกฯ เกิดขึ้นจากพื้นฐานแนวคิดที่ว่า สภาพความเป็นอยู่ของคน ในชุมชนต้องพึ่งพิงป่าทั้งในเรื่องของการประกอบอาชีพและการดำรงชีวิต ดังนั้น ชุมชนจึง ต่อต้านการสัมปทานทำไม้ที่ส่งผลต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพแวดล้อมโดยผู้ที่เข้ามาอาศัยอยู่ ในหมู่บ้านก่อนเป็นแกนนำสำคัญ 3) การมีส่วนร่วมในการอนุรักษ์ป่าชุมชนพบว่า ผู้นำมีส่วนร่วมในทุกขั้นตอนของการ ดำเนินงาน ส่วนชาวบ้านมีส่วนร่วมในการปฏิบัติโดยเฉพาะการปลูกเสริมต้นไม้มากที่สุด 4) ปัจจัยที่ส่งผลต่อจิตสำนึกฯ พบว่ามีปัจจัยหลายประการด้วยกันทั้งปัจจัยภายนอก คือ การพัฒนาของรัฐ, การสัมปทานทำไม้, มูลนิธิคุ้มครองสัตว์ป่าและพรรณพืชฯ, สำนักงาน การปฏิรูปที่ดินฯ, ศูนย์เพาะชำกล้าไม้ที่ 4ฯ, สังคมและเศรษฐกิจ, การศึกษา และปัจจัยภายใน คือ ลักษณะทางสังคมและวัฒนธรรม, ผู้นำท้องถิ่นและการใช้ประโยชน์จากป่า ข้อเสนอแนะในการศึกษาพบว่าคณะกรรมการควรมีการส่งเสริมความรู้ในเรื่องของป่า ให้กับชาวบ้านมากขึ้นและควรมีการจัดระบบบริหารงานภายในองค์กรให้มีความชัดเจน เช่น การระบุหรือกำหนดระยะเวลา หน้าที่ความรับผิดชอบของประธานและคณะกรรมการฯ สำหรับ การวิจัยในครั้งต่อไป ควรมีการวิจัยเชิงปริมาณในพื้นที่หมู่บ้านอื่นที่มีป่าชุมชนโดยรอบ อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ และควรมีการวิจัยเชิงปฏิบัติการโดยให้ชาวบ้านมีส่วนร่วมในการวิจัย