การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษา ความปวด การจัดการกับความปวด ภาวะ สุขภาพ และปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับความปวดในผู้ป่วยข้อเข่าเสื่อม กลุ่มตัวอย่างเป็น ผู้ป่วยข้อเข่าเสื่อมที่มารับการตรวจและรักษาที่หน่วยตรวจโรคนอก แผนกออร์โธปิดิกส์ คณะแพทยศาสตร์ โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล โรงพยาบาลราชวิถี กระทรวง สาธารณสุข และโรงพยาบาลเลิดสิน กระทรวงสาธารณสุข ระหว่างเดือน มีนาคม 2540 ถึงเดือน มิถุนายน 2540 เลือกกลุ่มตัวอย่างแบบเฉพาะเจาะจงตามคุณสมบัติที่กำหนด จำนวน 98 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยคือ แบบบันทึกข้อมูลส่วนบุคคล แบบประเมินความปวดด้วยตนเอง ที่ผู้วิจัยสร้างขึ้นโดยอาศัยแนวคิดจาก Brief Pain Inventory ของ Pain Research Group, Department of Neurology, University of Wisconsin Medison และแบบ ประเมินภาวะสุขภาพของมีนาน (Meenan) นำข้อมูลมาวิเคราะห์หา ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ค่า เบี่ยงเบนมาตรฐาน t-test, F-test และการหาค่าสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์ของเพียร์สัน โดยใช้โปรแกรมสำเร็จรูป SPSS/FW ผลการวิจัยพบว่า กลุ่มตัวอย่างมีคะแนนความปวดสูงสุดอยู่ในระดับปานกลาง มีคะแนน ความปวดต่ำสุดอยู่ในระดับน้อย มีคะแนนความปวดโดยเฉลี่ยอยู่ในระดับน้อย และมีคะแนน ความปวดขณะประเมินอยู่ในระดับน้อย กลุ่มตัวอย่างมีการจัดการกับความปวดโดยไปโรงพยาบาล และรักษาด้วยตนเอง ยาแก้ปวดบรรเทาอาการปวดได้มากกว่า 12 ชั่วโมง และการจัดการกับ ความปวดมีประสิทธิภาพในระดับปานกลาง กลุ่มตัวอย่างที่มีเพศต่างกันมีความปวดต่างกัน อย่างไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ (t=-0.11, P > 0.05) รายได้และมีภาพถ่ายทางรังสีของ ข้อเข่าเสื่อมต่างกันมีความปวดต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (F=5.1, P < 0.01 และ F=12.1, และ P < 0.01 ตามลำดับ) อายุและดัชนีความหนาของร่างกายไม่มีความสัมพันธ์ กับความปวดในผู้ป่วยข้อเข่าเสื่อมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (r=0.10, P>0.05, และ r=-0.07, P>0.05 ตามลำดับ) และผู้ป่วยรับรู้ภาวะสุขภาพของตนอยู่ในระดับปานกลาง จากการวิจัยครั้งนี้พบว่า กลุ่มตัวอย่างที่มีภาพถ่ายทางรังสีต่างกันมีความปวด ต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (F = 12.1, P < 0.01) ดังนั้นพยาบาลควรมีการประเมิน ความปวดในผู้ป่วยข้อเข่าเสื่อมที่มีภาพถ่ายทางรังสีของข้อเข่าเสื่อมทุกราย