การวิจัยกึ่งทดลองในครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อสร้างและประเมินผลหลักสูตร อบรมเรื่องการใช้สารเคมีป้องกันและกำจัดศัตรูพืช เพื่อเป็นการแก้ปัญหาสารพิษตกค้าง ในเลือดของเกษตรกรยาสูบ จังหวัดสุโขทัย โดยหลักสูตรที่ได้สร้างขึ้นนั้นได้มาจากการ วิเคราะห์และสังเคราะห์คู่มือวิทยากรระดับอำเภอและตำบลของกรมอนามัย คู่มือรายงาน อบรมระดับจังหวัดของสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา กระทรวงสาธารณสุข การสอบถาม ความต้องการทั้งกระบวนการและเนื้อหาการอบรมของเกษตรกรยาสูบ และความเห็นของผู้ทรง คุณวุฒิ 5 ท่าน เพื่อให้ได้องค์ประกอบของการสร้างหลักสูตรครบ 4 องค์ประกอบ ซึ่ง ได้แก่วัตถุประสงค์ เนื้อหาสาระรูปแบบ/วิธีการ สำหรับการประเมินผลหลักสูตรได้จาก การนำหลักสูตรไปอบรมเกษตรกรกลุ่มทดลอง และให้เกษตรกรกลุ่มทดลองทำการประเมินผลหลักสูตร ในการวิจัยครั้งนี้ซึ่งมีวิธีการประเมิน 3 วิธีดังนี้ ประเมินความรู้ก่อนและหลังอบรม ด้วยค่าสถิติ T-test เกษตรกรกลุ่มทดลองประเมินผลโครงการอบรมด้วยแบบจำลองซิปและ แบบประเมินพฤติกรรมเกษตรกรด้วยการเจาะเลือดวัดระดับปริมาณเอ็นไซม์โคลีนเอสเตอเรส ก่อนและหลังอบรมไปแล้ว 3 เดือน ทั้งกลุ่มทดลองและกลุ่มเปรียบเทียบ เปรียบเทียบผล ด้วยค่าสถิติ T-test ผลการวิจัยพบว่า การสร้างหลักสูตรอบรมเรื่องการใช้สารเคมีป้องกันกำจัดศัตรูพืช เป็นไปตามวัตถุประสงค์และครบทุกองค์ประกอบของหลักสูตร และพบว่าหลังการอบรมเกษตรกร กลุ่มทดลองมีความรู้เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 และมีระดับเอ็นไซม์ โคลีนเอสเตอเรสเพิ่มขึ้นซึ่งหมายถึงระดับสารพิษตกค้างลดน้อยลงอย่างมีนัยสำคัญทาง สถิติ 0.05 รวมทั้งเกษตรกรยาสูบกลุ่มทดลองมีระดับเอ็นไซม์โคลีนเอสเตอเรสสูงขึ้น กว่ากลุ่มเปรียบเทียบอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 การประเมินผลโครงการด้วย แบบจำลองซิป ครอบคลุมทุกองค์ประกอบและมีความเหมาะสมอยู่ในเกณฑ์ดี จากผลการศึกษานี้สามารถนำไปสู่ข้อเสนอแนะคือ หน่วยงานที่เกี่ยวข้องสมควรนำ หลักสูตรอบรมนี้ไปดำเนินการเนื่องจากได้ผลลัพธ์เป็นที่น่าพอใจอย่างยิ่ง กล่าวคือ ผลที่ได้หลังการอบรมสนับสนุนสมมติฐานทุกข้อและควรนำรูปแบบประเมินซิปไปทำการประเมิน รูปแบบ เนื้อหา และวิธีการของโครงการอบรม โดยคำนึงถึงระยะเวลา ช่วงเวลาที่เหมาะสม และจัดหาคู่มือประกอบการอบรมและวิทยากรที่มีความชำนาญในเนื้อหาการอบรม และควรส่งเสริม ให้เกษตรกรใช้เสื้อคลุมและถุงมือที่ทำหรือหาได้จากวัสดุในท้องถิ่น