งานวิจัยฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาบทบาทความสำคัญของตะโพน โครงสร้าง และระบบเสียงของตะโพน รวมทั้งศึกษากระสวนจังหวะของมือตะโพนกับไม้กลอง ที่โบราณจารย์ ได้บัญญัติไว้เป็นรูปแบบเฉพาะของหน้าทับเพลงหน้าพาทย์สำหรับใช้บรรเลงประกอบการแสดงโขน เพลงหน้าพาทย์ที่นำมาศึกษาในงานวิจัยฉบับนี้ทำการศึกษาจากเอกสารและข้อมูลภาคสนามจำนวน 24 เพลง ซึ่งเป็นเพลงที่มีความหมายเกี่ยวกับการเดินทางทั้งสิ้น ผลจากการวิจัยพบว่า ความสำคัญของตะโพนในวงดนตรีไทยนั้น นอกจากมีบทบาทในฐานะเป็นสัญลักษณ์แทน ดุริยเทพ คือพระปรคนธรรพที่วงการศิลปินล้วนให้ความเคารพบูชาเพื่อความเป็นมงคลแล้ว ตะโพนยังมีบทบาทในฐานะเป็นหลักสำคัญของการบรรเลงและการร่ายรำเพลงหน้าพาทย์ โครงสร้างของตะโพน-กลองทัด มีขั้นตอนการสร้างเป็นแผนเฉพาะที่แฝงไว้ด้วย พิธีกรรมอันเกิดจากความเชื่อ ความศรัทธา หน้าทับตะโพนและไม้กลองเพลงหน้าพาทย์เกี่ยวกับการเดินทางนั้น สามารถจำแนกออก เป็นกลุ่มตามลักษณะของหน้าทับได้ 3 กลุ่มคือ กลุ่มที่ 1 กลุ่มเพลงที่ใช้หน้าทับวนซ้ำแบบ ไม่มีมือบากเสียง กลุ่มที่ 2 กลุ่มเพลงที่ใช้หน้าทับวนซ้ำแบบมีมือบากเสียง มีไม้เดิน และมีมือบากแสดงการหมดท่อน / ตัว ส่วนกลุ่มที่ 3 คือกลุ่มเพลงที่ใช้หน้าทับเสมออัน เป็นเพลงที่มีลักษณะทำนองตายตัว ผลของการวิจัยได้แสดงให้เห็นถึงความสำคัญของหน้าทับเพลงหน้าพาทย์ ที่ตะโพน และกลองทัดเป็นผู้บรรเลงกำกับจังหวะ และเป็นผู้เชื่อมโยงความรู้สึกทั้งของผู้แสดง ผู้ชม รวมทั้งนักดนตรีให้เกิดจินตนาการร่วมกัน ในการวิเคราะห์หน้าทับพบว่าได้มีการใช้ส่วน ย่อยของจังหวะแบบต่าง ๆ นำมาผูกร้อยเรียงกันให้เกิดเป็นกระสวนจังหวะของแต่ละหน้าทับ อย่างมีกฎเกณฑ์อันเป็นแบบแผนเฉพาะ ลักษณะดังกล่าวทำให้สามารถกำหนดโครงสร้างของเพลง หน้าพาทย์ทั้ง 24 เพลง กำหนดกรอบแนวคิดของการจำแนกประเภทเพลงหน้าพาทย์ออกตามลักษณะ ของหน้าทับ และสามารถนำไปใช้เป็นแนวทางในการศึกษาวิเคราะห์เพลงหน้าพาทย์ที่ใช้ใน ความหมายอื่นที่นอกเหนือจากการแสดงโขนสำหรับผู้ที่สนใจศึกษาต่อไป