เนื่องจากความไม่ร่วมมือในการใช้ยาเป็นปัญหาสำคัญในการรักษาโรคความดันโลหิตสูง ทำให้การควบคุมระดับความดันโลหิตได้ผลไม่ดีเท่าที่ควร เพิ่มระยะเวลาพักรักษาตัวมากขึ้นและ เป็นการสูญเสียงบประมาณอย่างเปล่าประโยชน์ การศึกษาครั้งนี้เป็นการศึกษาแบบภาคตัดขวาง มีวัตถุประสงค์เพื่อหาปัจจัยที่มีผลต่อความร่วมมือในการใช้ยาของผู้ป่วยโรคความดันโลหิต สูงชนิดไม่ทราบสาเหตุ ปัจจัยที่ศึกษา ได้แก่ ปัจจัยทางด้านผู้ป่วย ด้านยา ด้านโรงพยาบาล และด้านการรักษาด้วยวิธีไม่ใช้ยา คัดเลือกกลุ่มตัวอย่างตามเกณฑ์ที่กำหนด จำนวน 236 คน ซึ่งมารับการรักษาที่คลินิกพิเศษ โรงพยาบาลน่าน ระหว่างวันที่ 6 เดือนกรกฎาคม ถึงวันที่ 7 ตุลาคม 2543 เก็บข้อมูลโดยการสัมภาษณ์กลุ่มตัวอย่างตามแบบสอบถามที่สร้างขึ้น และวัด ระดับความร่วมมือในการใช้ยาโดยวิธีการนับจำนวนเม็ดยา วิเคราะห์หาความสัมพันธ์ระหว่าง ปัจจัยที่ศึกษากับระดับความร่วมมือในการใช้ยาโดยค่า Odds Ratio ผลการศึกษาพบว่า 72% ของผู้ป่วยทั้งหมด 236 คน เป็นผู้ที่ให้ความร่วมมือในการใช้ยาดี โดยค่าเฉลี่ยความร่วมมือในการใช้ยาเท่ากับ 83.10% การวิเคราะห์หาความสัมพันธ์ของ ตัวแปรเชิงเดี่ยว พบว่า ผู้ป่วยที่ให้ความร่วมมือในการใช้ยาดีจะเป็นผู้ที่ได้รับยาลดความดัน โลหิตไม่เกิน 2 ชนิด (OR=2.48, 95% CI=1.05-5.85) ความถี่การรับประทานยาลดความดัน โลหิตไม่เกิน 2 ครั้งต่อวัน (OR=2.40, 95% CI=1.14-5.09) จำนวนเม็ดยาทั้งหมดที่รับประทาน ไม่เกิน 2 เม็ดต่อวัน (OR=2.48, 95% CI=1.05-5.85) การรับรู้ว่าตนเองมีความสะดวกในการ เดินทางมารับยาที่โรงพยาบาล (OR=0.34, 95% CI=0.11-0.99) แต่เมื่อควบคุมอิทธิพลของ ตัวแปรกวนในการศึกษาทั้งหมด โดยการวิเคราะห์ถดถอยพหุแบบลอจิสติก พบว่า ตัวแปรที่มีผลต่อ ความร่วมมือในการใช้ยา คือ การควบคุมระดับความดันโลหิตซิสโตลิก (adjusted OR=1.88, 95% CI=1.04-3.39) ความถี่การรับประทานยาต่อวัน (adjusted OR=2.55, 95% CI=1.18-5.51) และการรับรู้ว่าตนเองมีความสะดวกในการเดินทางมารับยาที่โรงพยาบาล (adjusted OR=0.30, 95% CI=0.10-0.90) จากผลการศึกษาครั้งนี้ ผู้ให้บริการควรจัดทำแบบบันทึกระดับความดันโลหิต และการปฏิบัติด้านการรักษาด้วยวิธีไม่ใช้ยาให้แก่ผู้ป่วยแต่ละคน แพทย์ควรสั่งจ่ายยาออกฤทธิ์นาน เภสัชกรควรเพิ่มการให้คำปรึกษาด้านยาแก่ผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูงมากขึ้น นอกจากนี้ ควรมี ระบบส่งต่อผู้ป่วยไปยังโรงพยาบาลชุมชนหรือสถานีอนามัย เพื่อลดเวลาการเดินทางมาตรวจรักษา สำหรับผู้ป่วยอาการไม่รุนแรงซึ่งไม่จำเป็นต้องรักษากับแพทย์เฉพาะทางที่โรงพยาบาลจังหวัด