วิทยานิพนธ์เรื่อง คำรณ สัมบุณณานนท์ : ชีวิตและผลงานการขับร้องเพลงชีวิต มีวัตถุประสงค์เพื่อรวบรวมชีวประวัติและผลงานเพลงที่ขับร้องโดยคำรณ สัมบุณณานนท์ ศิลปินเพลงผู้หนึ่งที่บุกเบิกงานการขับร้องและประพันธ์เพลงชีวิต โดยมุ่งเน้นศึกษา บทเพลงในเรื่องของการสะท้อนภาพสังคมไทย รวมทั้งวิเคราะห์บทบาทหน้าที่ของเพลง ชีวิตในสังคมไทย ยุคหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 โดยวิธีการรวบรวมข้อมูลจากเอกสารและ การสัมภาษณ์ ผลการศึกษาพบว่า คำรณ สัมบุณณานนท์ เป็นศิลปินผู้บุกเบิกงานประเภทเพลงชีวิต มีชื่อเสียงในระหว่างปี พ.ศ. 2489- พ.ศ. 2506 คำรณมีความสามารถทั้งในด้านของการ ประพันธ์ทั้งคำร้องและทำนองเพลง มีชื่อเสียงในด้านการขับร้องเพลง รวมทั้งเป็น ดาราภาพยนตร์ด้วย งานเพลงชีวิตที่เขาขับร้อง ได้รวบรวมในการศึกษาครั้งนี้จำนวน 139 เพลง มีเนื้อหาสะท้อนถึงสภาพความเป็นจริงที่เกิดขึ้นในสังคมยุคดังกล่าว ซึ่ง มุ่งเน้นวิถีชีวิตของคนไทยในระดับชนชั้นกรรมาชีพโดยเฉพาะ บทเพลงที่เขาร้องมีการ วิพากษ์วิจารณ์สังคม การเมืองและการปกครอง โดยนำเสนอในประเด็นของระบบชนชั้นเป็น เรื่องวิถีชีวิต เรื่องสภาวะของสตรีเพศ ชี้ให้เห็นความเชื่อและอิทธิพลทางศาสนาที่มี ต่อสังคม ความเป็นไทยและความรักชาติ และเรื่องการเมืองที่เกิดขึ้น เพลงที่เขาขับร้อง สะท้อนภาพความล้มเหลวของระบบเศรษฐกิจและการปกครองและมีบทบาทหน้าที่ในการเป็นสื่อ บอกเล่าเรื่องราวต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นในสังคม ให้แก่ผู้ฟังในยุคนั้นและยุคต่อ ๆ มา ได้ สัมผัสชีวิตของคนที่ไม่ได้รับความยุติธรรมจากสังคม เพลงที่ขับร้องโดยคำรณ ได้แสดงให้ เห็นการกล่อมเกลาและการเรียนรู้ทางสังคมของประชาชนในยุคนั้น เมื่อมาถึงยุคต่อมา เพลง ของเขายังได้ทำหน้าที่ในการบันทึกเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ด้วยเป็นอย่างดี เพลงชีวิต ในสมัยของคำรณ นับเป็นรากฐานสำคัญของการพัฒนาเพลงไทยสากลให้ดำเนินไปสู่เพลง ลูกทุ่งและเป็นแนวทางการนำเสนออุดมการณ์ทางด้านการเมืองของเพลงเพื่อชีวิตในยุคต่อมา