การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษากระบวนการรักษาโรคเอดส์ด้วยการแพทย์พื้นบ้าน ของวัดแห่งหนึ่งในภาคกลาง โดยเน้นที่แนวคิดในการอธิบายโรคเอดส์ของผู้ให้การรักษา ขั้นตอน ความเป็นองค์รวมและปัญหาที่เกิดขึ้นในกระบวนการรักษา ตลอดจนผลการรักษาทั้งทางกายและจิต ของผู้ติดเชื้อและผู้ป่วยเอดส์ โดยใช้วิธีการเก็บรวบรวมข้อมูลด้วยการสังเกตแบบมีส่วนร่วม และไม่มีส่วนร่วม การสัมภาษณ์ระดับลึกกับผู้ให้ข้อมูลสำคัญ การศึกษาชีวประวัติบุคคล การ สัมภาษณ์แบบปฏิบัติการซ้ำ และการบันทึกข้อมูล แล้วนำข้อมูลมาวิเคราะห์เปรียบเทียบแบบ อุปนัยตามแนวคิดการแพทย์พื้นบ้านและการแพทย์แผนโบราณเป็นแนวทางในการศึกษา ผลการวิจัยพบว่าผู้ให้การรักษามีแนวคิดในการอธิบายโรคเอดส์ว่า เอดส์คือโรคสมพมที่มี สมุฏฐานของโรคจากการมีเพศสัมพันธ์ และต่อมาได้พัฒนาความรุนแรงของโรคขึ้นเป็นโรคเอดส์ ซึ่งเป็นไวรัสหรือเชื้อราชนิดหนึ่ง จากทัศนะดังกล่าวได้ส่งผลต่อกระบวนการรักษาที่สอดคล้องกัน โดยมีการวินิจฉัยหาเชื้อราเป็นหลักสำคัญแล้วจึงทำการรักษาทั้งทางกายและจิต โดยรูปแบบการ รักษาทางกายได้เน้นที่การใช้ยาสมุนไพรรับประทานร่วมกับการอบและพอก การใช้อาหารบำบัด ตลอดจนการนำยาแผนปัจจุบันเข้ามาร่วมรักษาอาการเบื้องต้น สำหรับการรักษาทางจิตจะเป็น การส่งเสริมแนะนำให้มีการนำหลักธรรมเข้ามาใช้กล่อมเกลาทางจิตร่วมกับการใช้กลุ่มบำบัด และเปิดโอกาสให้ญาติได้เข้ามามีส่วนร่วมในการรักษา ทั้งนี้ผู้ให้การรักษาจะทำการประเมินผล การรักษาเป็นระยะขณะจ่ายยา และได้มีการริเริ่มที่จะเจาะเลือดแล้วทำการประเมินสุขภาพของ ผู้ป่วย ทั้งนี้ผลการรักษาของผู้ป่วยจะมีลักษณะใดนั้นขึ้นอยู่กับการปฏิบัติตนตามข้อห้าม ข้อปฏิบัติและกฎของการรักษา และยังขึ้นอยู่กับความสัมพันธ์ของอาการทางกาย จิต และ สิ่งแวดล้อม ซึ่งความสำเร็จของการรักษานี้มิได้หมายความว่าทำให้ผู้ป่วยหายจากโรคเอดส์ หากแต่เป็นการยืดอายุการเจ็บป่วยไปได้ทำให้ผู้ป่วยสามารดำรงชีวิตอยู่ได้อย่างปกติตาม อัตภาพของตน สำหรับผลการศึกษาความเป็นองค์รวมนั้นไม่สามารถสรุปโดยครอบคลุมได้ว่า กระบวนการรักษาโรคเอดส์นี้เป็นการรักษาแบบองค์รวม แม้ว่าผู้ให้การรักษาได้มีแนวคิดและ ทัศนะในการรักษาทั่วทั้งตัวคนที่คำนึงถึงความสัมพันธ์ระหว่างกาย จิต และสังคม ทำให้เกิด รูปแบบหรือวิธีการรักษาทั้งกายและจิตรวมทั้งได้เปิดโอกาสให้บคคลและองค์กรต่างๆ ได้เข้า มามีส่วนร่วมในกระบวนการรักษา แต่การรักษาที่แท้จริงได้เน้นที่การรับประทานยาสมุนไพร ในขณะที่รูปแบบการรักษาอื่นๆ เป็นเพียงองค์ประกอบหนึ่งที่ขึ้นอยูกับภูมิหลังและการปฏิบัติตน ตามการรักษาของผู้ป่วยแต่ละรายที่แตกต่างกัน ทำให้บางส่วนของกระบวนการรักษามีลักษณะ แยกส่วนที่ขาดความเป็นองค์รวม สำหรับปัญหาและอุปสรรคที่พบ ปรากฎว่าเป็นปัญหาด้านความ ไม่สมดุลระหว่างรายจ่ายกับรายรับ ปัญหาด้านการขาดแคลนบุคลากรที่เข้ามาดูแลผู้ป่วย ตลอดจน การไม่ยอมรับจากคนบางกลุ่มในชุมชนที่กลัวในการติดเชื้อเอดส์และเชื้อโรคฉวยโอกาส