การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยกึ่งทดลอง โดยศึกษาผลของการฝึกการผ่อนคลาย ต่อความเครียดของผู้ป่วยไตวายเรื้อรังระยะสุดท้ายที่ได้รับการฟอกเลือดด้วยเครื่อง ไตเทียม กลุ่มตัวอย่างคือผู้ป่วยไตวายเรื้อรังระยะสุดท้ายที่ฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม ที่หน่วยไตเทียมในมูลนิธิโรคไตแห่งประเทศไทย ณ โรงพยาบาลสงฆ์ จำนวน 68 ราย โดยคัดเลือกตามคุณสมบัติที่กำหนดไว้และแบ่งเป็นกลุ่มควบคุมและกลุ่มทดลองกลุ่มละ 34 ราย โดยกลุ่มควบคุมจะได้รับการพยาบาลตามปกติ ขณะที่กลุ่มทดลองจะได้รับคำแนะนำ เรื่องการฝึกการผ่อนคลายจากผู้วิจัยตามแบบ Bensons Respiratory One Method ซึ่งนำมาดัดแปลงโดย Guzzetta กลุ่มทดลองจะได้รับการสอนและฝึกการผ่อนคลายจากผู้วิจัย 1 ครั้ง หลังจากนั้นผู้ป่วยทำการฝึกการผ่อนคลายด้วยตนเองที่บ้านวันละ 2 ครั้ง และระหว่าง การฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียมที่หน่วนไตเทียม 2 ครั้ง/สัปดาห์ เป็นระยะเวลาทั้งสิ้น 6 สัปดาห์ เครื่องมือในการเก็บรวบรวมข้อมูลประกอบด้วย แบบบันทึกข้อมูลส่วนบุคคล แบบ สัมภาษณ์วัดระดับความเครียดของผู้ป่วยที่ฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม การวิเคราะห์ข้อมูล โดยคำนวณหาความถี่ ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน การทดสอบค่าที (paired t-test) และการวิเคราะห์ความแปรปรวนร่วม (ANOVA) ค่านัยสำคัญ ทางสถิติกำหนดไว้ที่ระดับ 0.05 ผลการศึกษาพบว่า ภายหลังการศึกษา 1) ผู้ป่วยไตวายเรื้อรังระยะสุดท้ายที่ได้รับ การฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียมกลุ่มทดลอง มีระดับความเครียดต่ำกว่าก่อนการฝึกการ ผ่อนคลาย 2) ผู้ป่วยกลุ่มควบคุม มีระดับความเครียดต่ำกว่าก่อนการศึกษาและ 3) ผู้ป่วย กลุ่มทดลอง มีระดับความเครียดต่ำกว่าผู้ป่วยในกลุ่มควบคุมที่ไม่ได้ฝึกการผ่อนคลาย ผลการศึกษามีข้อเสนอแนะ คือ พยาบาลควรตระหนักถึงประโยชน์ของการฝึกการ ผ่อนคลายและนำไปประยุกต์ใช้ในการพยาบาลเพื่อลดความเครียดในผู้ป่วยไตวายเรื้อรัง ระยะสุดท้ายที่ได้รับการฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม ซึ่งเป็นการช่วยส่งเสริมให้ผู้ป่วย มีวิธีการเผชิญความเครียดที่มีประสิทธิภาพมากขึ้น และควรเน้นในกลุ่มที่มีระดับความ เครียดสูง ๆ ตลอดจนแสวงหาความรู้และทักษะเพิ่มเติมเกี่ยวกับเทคนิคการฝึกการผ่อนคลาย แบบต่าง ๆ เพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุด