งานวิจัยเชิงปฏิบัติการชิ้นนี้ ดำเนินการเพื่อทดสอบประสิทธิภาพของกระบวนการ ที่สามารถนำมาใช้ในการพัฒนาชุมชนโดยสมาชิกชุมชนเป็นหลัก ผู้วิจัยนำกระบวนการทั้งสอง ไปใช้ในบริบทวัฒนธรรมไทย การวิจัยดำเนินการในหมู่บ้านซึ่งตั้งอยู่ติดเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง ซึ่งมี ประชากรอยู่อาศัยราว 80 ครอบครัว มีสมาชิกในชุมชนรวมประมาณ 500 คน การวิจัยเป็นแบบ กรณีศึกษา ดำเนินการในปี 2542 ผู้วิจัยได้ใช้การทำแผนที่ความคิด (Mind Map) เพื่อ เพิ่มประสิทธิภาพของการสัมภาษณ์ประชาชนในชุมชน และได้เสนอวิธีประชุมที่ใช้กระบวนการ หมวก 6 ใบ คิด 6 แบบ (Six Hats Thinking) ให้สมาชิกชุมชนเดียวกันนี้ เพื่อใช้ร่วมกัน วางแผนพัฒนาชุมชน ผลการวิจัยแสดงให้เห็นศักยภาพของการใช้แผนที่ความคิด และการวาดภาพประกอบ การสัมภาษณ์ ซึ่งช่วยให้การบันทึกข้อมูลมีประสิทธิภาพ เกิดการสื่อสารสองทางระหว่างผู้ สัมภาษณ์และผู้ให้สัมภาษณ์มากขึ้น และบรรยากาศการสนทนาผ่อนคลายอย่างเห็นได้ชัด รัฐ และองค์กรพัฒนาควรนำเทคนิคการใช้ภาพ เช่น แผนที่ความคิด มาเป็นสื่อในการดำเนินกิจกรรม กลุ่ม โดยเริ่มจากการอบรมบุคลากรให้สามารถใช้เทคนิคลักษณะนี้ให้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ การใช้กระบวนการ หมวก 6 ใบ คิด 6 แบบ ในชุมชนมีข้อจำกัดจากหลายปัจจัย ประการ หนึ่งคือสถานการณ์ในชุมชน และวัฒนธรรมการรวมกลุ่มของสมาชิกชุมชน ในระหว่างการวิจัย ชุมชนถูกแทรกแซงโดยกลุ่มคนนอกชุมชน ทำให้มีทัศนคติเชิงลบต่อการประชุมหมู่บ้าน นอกจากนี้ สมาชิกของชุมชนส่วนใหญ่เห็นว่าการพัฒนาเป็นหน้าที่รับผิดชอบของภาครัฐ การรวมตัวพัฒนา ชุมชนโดยชุมชนเองมีขึ้นเฉพาะเมื่อเกิดภาวะวิกฤติเท่านั้น ข้อจำกัดอีกประการหนึ่งที่ทำให้ กระบวนการดังกล่าวไม่ประสบผลสำเร็จ คือแนวคิดที่ให้ผู้ร่วมประชุมแยกระบบความคิดออก จากความรู้สึก ซึ่งเป็นส่วนสำคัญในกระบวนการใช้ หมวก 6 ใบ คิด 6 แบบ สมาชิกชุมชนเห็นว่า การแยกความคิดเป็นสิ่งที่ผิดธรรมดา ประการสุดท้ายที่เป็นข้อจำกัดในการวิจัยคือการที่ผู้ วิจัยไม่มีบทบาททางสังคมที่จะสามารถเรียกประชุมสมาชิกชุมชนให้เข้าร่วมเริ่มปรึกษา และดำเนินกิจกรรมพัฒนาชุมชนได้ ปัจจัยที่จำกัดการร่วมมือในการพัฒนาดังกล่าวข้างต้น สามารถขจัดได้โดยการคัดเลือก ชุมชนที่จะเข้าดำเนินการอย่างรัดกุม และควรมีกิจกรรมสำหรับเตรียมความพร้อมของชุมชน การดำเนินการดังกล่าวควรมีบุคคลที่มีอำนาจหน้าที่รับผิดชอบเข้ามาเป็นผู้ส่งเสริม กระบวนการพัฒนาโดยชุมชนเพื่อชุมชน เครื่องมือทั้งสองเป็นกระบวนการที่นักพัฒนา โดยเฉพาะอย่างยิ่งเจ้าหน้าที่ของรัฐ สามารถเลือกนำไปใช้ในการแสดงหาความร่วมมือกับชุมชน เพื่อพัฒนาชุมชนไปพร้อม ๆ กับการ จัดการสิ่งแวดล้อม และอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ