การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาศักยภาพและปัจจัยที่มีผลต่อศักยภาพของอาสาสมัคร สาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) ในการวางแผนพัฒนาและแก้ไขปัญหาสาธารณสุขระดับชุมชน จังหวัดอุดรธานี รูปแบบการศึกษาเป็นการวิจัยเชิงสำรวจ ลักษณะการศึกษาแบบตัดขวาง ประชากร เป้าหมาย คือ อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) ที่ปฏิบัติงานในศูนย์สาธารณสุขมูลฐาน ขนาดกลุ่มตัวอย่าง จำนวน 385 คน ใช้วิธีการสุ่มตัวอย่างแบบหลายขั้นตอน เก็บรวบรวมข้อมูล โดยใช้แบบสอบถามในช่วงเดือนพฤษภาคม พ.ศ.2542 ข้อมูลที่ได้นำมาวิเคราะห์โดยใช้สถิติค่า ร้อยละ ค่ามัชฌิมเลขคณิต ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และการวิเคราะห์ถดถอยพหุแบบขั้นตอน ผลการศึกษา พบว่า กลุ่มตัวอย่างที่ศึกษามีศักยภาพในการวางแผนพัฒนาและแก้ไขปัญหา สาธารณสุขระดับชุมชนอยู่ในระดับสูง โดยพบว่า ปัจจัยที่มีผลต่อศักยภาพของอาสาสมัครสาธารณสุข ประจำหมู่บ้าน (อสม.) ในการวางแผนพัฒนาและแก้ไขปัญหาสาธารณสุขระดับชุมชนมากที่สุด คือ แรงจูงใจในการวางแผนงานสาธารณสุข รองลงมาคือ การรับรู้บทบาทในการวางแผนงานสาธารณสุข อายุ อาชีพ และระดับการศึกษา อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.001 0.001 0.01 0.05 และ 0.05 ตามลำดับ ส่วนปัจจัยด้านเพศ สถานภาพสมรส รายได้ ระยะเวลาการเป็นอาสาสมัคร สาธารณสุข ประสบการณ์ในการวางแผนงานสาธารณสุข และการได้รับการสนับสนุนจากภาครัฐ ไม่มีผลต่อศักยภาพของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านในการวางแผนพัฒนาและแก้ไขปัญหา สาธารณสุขระดับชุมชน อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 ข้อเสนอแนะจากการศึกษาครั้งนี้ ควรจัดอบรมความรู้เกี่ยวกับการวางแผนสาธารณสุขระดับ ชุมชน ประกอบการฝึกปฏิบัติโดยใช้สภาพปัญหาสาธารณสุขที่มีอยู่จริงภายในหมู่บ้านของอาสาสมัคร สาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) เอง เพื่อที่อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านจะได้เรียนรู้ ขบวนการวางแผนงานสาธารณสุข และหากเกิดมีปัญหาในระหว่างฝึกอบรมก็จะได้รับคำแนะนำและ แนวทางแก้ปัญหาในระหว่างการเรียนรู้จากประสบการณ์จริง นอกจากนี้ภาครัฐควรส่งเสริมให้ อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) จัดทำแผนงานสาธารณสุขเสนอต่อคณะกรรมการ องค์การบริหารส่วนตำบลโดยผ่านผู้นำชุมชน ทั้งนี้เพื่อเป็นการเหนี่ยวนำให้ผู้นำชุมชนและ ประชาชนได้เล็งเห็นสภาพปัญหาสาธารณสุขและเข้ามามีส่วนร่วมในการพัฒนาและแก้ไขปัญหา สาธารณสุขระดับชุมชนในหมู่บ้านของตนเองมากขึ้น โดยมีองค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.) เป็นผู้สนับสนุนและติดตามประเมินผลการดำเนินงานนอกเหนือจากหน่วยงานของภาครัฐ